Trang nhất » Tin Tức » Giới thiệu

Facebook Twitter More...DeliciousDiggFavorites

Đình Thổ Tang tiêu biểu nghệ thuật kiến trúc đình làng Bắc Bộ

Thứ hai - 28/05/2018 23:11
“Nếu chưa đến thăm đình Thổ Tang coi như chưa đến Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc”. Nhận xét đó của một bạn đồng nghiệp đã thôi thúc chúng tôi cố công đến thăm ngôi đình Thổ Tang nổi tiếng vào dịp đầu xuân Bính Thân mà bấy lâu chỉ được biết qua sách vở, phim ảnh.

 

Đình Thổ Tang

 

Cụ thủ từ Đình Thổ Tang Nguyễn Văn Thiện đã vượt tuổi “xưa nay hiếm”, là cựu chiến binh, từng là bộ đội đặc công, nhà ngay cạnh đình, dáng người tầm thước, trông nhanh nhẹn, tính tình sởi lởi, cùng cán bộ huyện Vĩnh Tường hướng dẫn chúng tôi đi thăm đình, giới thiệu rành mạch: Đình Thổ Tang nằm ở vị trí đắc địa Thị trấn Thổ Tang, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc là di tích được xếp hạng cấp quốc gia năm 1964. 

Đình Thổ Tang là một trong số các ngôi đình cổ tiêu biểu của nghệ thuật kiến trúc đình làng Bắc bộ (thế kỷ thứ XVII) cùng với các ngôi đình nổi tiếng xứ Đoài như đình Tây Đằng, đình Chu Quyến, huyện Ba Vì; đình Mông Phụ ở làng cổ Đường Lâm, thị xã Sơn Tây (ngoại thành Hà Nội). Lễ hội Đình làng Thổ Tang được tổ chức vào mùa xuân từ ngày 10 đến ngày 15 tháng giêng hàng năm. Ba cây đa tía trong khuôn viên sân Đình Thổ Tang cũng đã được công nhận là cây di sản Việt Nam.

 

 

Cụ thủ từ Nguyễn Văn Thiện (áo đỏ) giới thiệu với phóng viên về lịch sử Đình Thổ Tang

 

Đình Thổ Tang thờ danh tướng Phùng Lân Hổ, có công đánh giặc Nguyên Mông ở thế kỷ XIII. Tương truyền, Phùng Lân Hổ quê ở làng Đồng Bằng, huyện Tùng Thiện, tỉnh Sơn Tây (nay là Thị xã Sơn Tây - Hà Nội). Thân mẫu ông là bà Phùng Thị Dung, nhà nghèo, chuyên làm nghề kiếm củi nuôi thân. Một hôm, bà vào rừng Tô Lâm hái củi, lúc về ra đến cửa rừng vì mệt mà ngủ thiếp đi bỗng có đám mây hồng bay đến bao quanh mình bà, lại có tiếng hổ gầm lên vang động, bà giật mình tỉnh dậy. Về nhà tự nhiên bà thụ thai, đến kỳ sinh ra cậu bé rất tuấn tú khôi ngô. Một người có chữ trong làng nhìn rồi bảo rằng: Cậu bé này “phi lân, tắc hổ”, nghĩa là không phải kỳ lân thì cũng là mãnh hổ. Nghe vậy bà liền đặt tên con là Phùng Lân Hổ.  Lớn lên, Phùng Lân Hổ mình cao 8 thước, sức nhấc 100 cân, võ nghệ cao cường và có tài thao lược… Khi giặc Mông Cổ xâm lược nước ta, vua Trần xuống chiếu với người tài đánh giặc. Phùng Lân Hổ xin đi và được vua Trần cho cầm quân bộ đánh giặc mặt Bắc. Ông dẫn quân lên vùng Gia Ninh (Bạch Hạc – Phú Thọ ngày nay) bày binh bố trận lập một phòng tuyến chiến đấu ngoan cường, tiêu diệt nhiều sinh lực địch bảo vệ cho kinh đô Thăng Long.  Chiến thắng quân Nguyên – Mông, triều đình luận công ban thưởng. Phùng Lân Hổ được ban tước Hầu (Lân Hổ Hầu) và làm quan trong triều nhưng ông lại từ chối xin được về quê phụng dưỡng mẹ già.

 

 

Ba cây đa tía tại sân Đình Thổ Tang được công nhận là cây Di sản Việt Nam

 

Bị thua, quân Nguyên – Mông trở lại tìm cách báo thù. Phùng Lân Hổ lại được mời ra chỉ huy chiến tuyến Gia Ninh – Dục Mỹ. Thế giặc mạnh lại rất đông, Phùng Lân Hổ tả xung hữu đột chém nhiều đầu giặc và ông đã anh dũng hy sinh. Tiếc thương vị tướng tài lập nhiều công lớn, vua Trần đã hạ chiếu xây lăng cho Phùng Lân Hổ và cho quốc tế (tế theo nghi lễ nhà nước). Cùng với các xã vùng Phùng Lân Hổ đóng quân chống giặc, nhân dân Thổ Tang đã lập đền thờ ông. Khi có đình thì rước thần hiệu vào đình mà thờ để ghi nhớ công ơn, đồng thời cũng cầu mong sự hiển linh che chở. 

Hiện nay, suốt một dải từ Dục Mỹ - Sơn Vi (Phú Thọ) đến Vĩnh Tường - Yên Lạc (Vĩnh Phúc) có hệ thống di tích thờ Phùng Lân Hổ. Ở Thổ Tang có Miếu Trúc, Đình Thổ Tang, Đình Phương Viên, trong đó Đình Thổ Tang là trung tâm để tổ chức lễ hội cùng những trò diễn, lễ hội tưởng niệm vị tướng tài Phùng Lân Hổ và cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm bảo vệ đất nước của dân tộc ta thời Trần.

Đình Thổ Tang có kiến trúc đồ sộ, làm kiểu chữ đinh (J) gồm hai tòa Đại đình và Hậu cung. Năm 1964, hậu cung bị dỡ, mới phục hồi lại năm 1995. Đại đình gồm 5 gian, 2 dĩ với 60 chiếc cột làm bằng gỗ tốt, đại khoa, trong đó tứ trụ (4 cột) thì có 3 cột bằng gỗ lim, 1 cột bằng gỗ xoan. Cột cái có đường kính 0m80, cột con đường kính 0m61. Nền đình dài 25m80, rộng 14m20, bó đá xanh xung quanh… Kết cấu bộ vì chính của Đình Thổ Tang theo kiểu thức “chồng rường – giá chương”, liên kết phía dưới theo lối” thượng chồng cốn, hạ kẻ - bẩy”, đây là kiểu kiến trúc khá đặc trưng cho các ngôi đình có niên đại sớm (thế kỷ XVII - XVIII). Ngoài kiến trúc cổ đồ sộ, gia cố bền chắc, Đình Thổ Tang còn được trang trí bằng nghệ thuật chạm khắc cực kỳ tinh tế, sinh động với nội dung phong phú sâu sắc.

Lúc khởi dựng Đình Thổ Tang vốn không có hệ thống tường bao và cửa như bây giờ nhưng giai đoạn về sau vì lý do bảo vệ an toàn cho đình, dân làng đã bổ sung, tôn tạo thêm hệ thống này. Trước đây, Đình có sàn gỗ nhưng sử dụng lâu ngày bị hỏng, năm 1959 bỏ sàn gỗ mà lát gạch.

Khi kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ (1946), thực hiện tiêu thổ kháng chiến, mỗi cột Đình Thổ Tang đều đã chất đầy rơm rạ để đốt, dân làng xin bốc rơm rạ ra không đốt, Đình mới tồn tại đến bây giờ. Đình Thổ Tang đã 2 lần trung tu, lần trùng tu thứ nhất cách đây 10 năm và lần trùng tu thứ 2 cách đây 4 năm, chỉ thay một số cột bị hư hỏng, lợp lại mái ngói, cơ bản vẫn giữ được nguyên vẹn.

 

Đây là một trong số 21 bức chạm khắc với những nét rất tinh tế, tỉ mỉ tại Đình Thổ Tang

 

Đình Thổ Tang hiện còn 21 bức chạm khắc gỗ hết sức tinh tế, được thể hiện trên các thành phần kiến trúc: Thân kẻ, thân bẩy, thân rường, nội dung phong phú, khái quát về chu trình: Lao động - làm ăn - hưởng thụ của cư dân nông nghiệp, của nhân dân ta thời Lê Trung Hưng. Các bức chạm ở đây được sắp xếp thứ tự theo chu trình đó. Bước vào cửa đình thì thấy ngay bức chạm đầu tiên là "ngày hội xuống đồng" (lễ tịch điền) rồi lần lượt đến các bức "bắn thú dữ" để bảo vệ mùa màng, thôn xóm. Cảnh vui chơi giải trí có: "Đá cầu", "chơi cờ", "uống rượu", "người múa". Cảnh sinh hoạt gia đình có: "trai gái tình tự", "gia đình hạnh phúc". Phê phán những thói hư tật xấu có: "đánh ghen", "vợ chồng lười". Trang trí thờ phụng gồm các bức: "cửu long tranh châu", "bát tiên quá hải" và nhiều hình rồng chầu , phượng múa. Trong đó, nổi tiếng nhất là bức chạm đá cầu và múa hội. Bức chạm “Đá cầu” được đặt ở ngách cột cái gian cạnh hình vuông, mỗi chiều dài 0m40. Trong bức chạm có hai người đầu đội mũ quả lựu, áo thắt đai, cổ và ngực chạm hoa rất đẹp, mỗi người giơ một tay gác chéo lên nhau, một chân nâng lên vuông góc ở tư thế đá cầu, quả cầu tròn nằm ở lòng bàn chân. Khoảng cách giữa hai người có một con nghê nhô đầu ra trông rất vui mắt và ngộ nghĩnh. Bức chạm múa hội có kích thước 1m05x0m70, chạm hai người đang múa, đầu chít khăn, tay cong xòe rộng; một người ngồi xem tay vuốt râu, dưới là một con rồng, là một bức chạm mang nét đẹp uyển chuyển của điệu múa.

Đây có thể nói là đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc gỗ cổ dân gian, không chỉ thành công ở các mặt bố cục, tạo dáng, đục bong chạm thùng mà còn mang một nội dung rất sâu sắc, tỏ rõ trình độ tư duy cao của nghệ nhân thời đó, luôn được nhắc tới trong lịch sử mỹ thuật dân tộc.   

Đình Thổ Tang là một trong những ngôi đình đạt đến đỉnh cao về mỹ thuật điêu khắc gỗ cổ dân gian thời Hậu Lê, chứa đựng những tinh hoa từ bàn tay, khối óc của người dân lao động, thông qua đó thể hiện một bản sắc văn hóa rất “thuần Việt”. Đây cũng là di tích được xếp hạng quốc gia sớm nhất ở Vĩnh Phúc. Nhiều năm, đình  luôn thu hút sự quan tâm nghiên cứu của giới khoa học, sự quan tâm bảo vệ tu bổ của Nhà nước các cấp, chính quyền và nhân dân địa phương. Rất may là việc tôn tạo đình qua nhiều lần vẫn giữ được hầu như nguyên dạng các hạng mục cũng như các dấu nét trang trí ban đầu.

 

 

Ba chữ "Hòa vi quý" do Tổng đốc Sơn Tây ban tặng năm 1778

 

Bức hoành phi treo ở chính giữa đại  đình mang 3 chữ đại tự: “Hòa vi quý”. Tương truyền, dân Thổ Tang vốn làm ăn giỏi nhưng một thời hay có nhiều chuyện tranh giành, mâu thuẫn nội bộ. Năm 1778, vị Tổng đốc Sơn Tây đi qua, dân làng xin chữ thờ ở Đình vì đình đang tu sửa. Quan Tổng đốc đã viết tặng ba chữ này, ngụ ý nhắc nhở văn thân hào lý trong làng gương mẫu giữ lấy mối đoàn kết hòa hiếu trong dân làm rường cột cho con cháu noi theo. Ba chữ đại tự “Hòa vi quý” là rất đặc biệt, hầu như không thấy ở bất cứ ngôi đình nào vùng đồng bằng trung du Bắc  Bộ. Từ đó, dân làng Thổ Tang suy ngẫm 3 chữ đó, tự răn mình, cùng nhau tu thân tích đức, không còn hiềm khích, đoàn kết, yên ổn làm ăn, xây dựng quê hương với nếp sống văn minh, lành mạnh, phú cường.

Với kiến trúc độc đáo mang đậm không gian văn hóa Việt, đình làng Thổ Tang đã và đang dần kiến tạo thành điểm du lịch văn hóa tâm linh thu hút du khách trong nước và quốc tế.

                                                                      

  Vũ Xuân Bân- Nguyễn Tiến Dũng

vanhien.vn

Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Vua Phùng Hưng

                 

  

 

   

 

   

Địa điểm truy cập Web

Locations of Site Visitors

Danh mục

Lượt truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 15


Hôm nayHôm nay : 944

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 40944

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 6487522