Trang nhất » Tin Tức » Kết nối » Kết nối họ Phùng Việt Nam

Facebook Twitter More...DeliciousDiggFavorites

NGHỆ NHÂN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ HIỀN NĂNG

Thứ hai - 14/03/2016 22:17
NGHỆ NHÂN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ HIỀN NĂNG

NGHỆ NHÂN TRANH DÂN GIAN ĐÔNG HỒ HIỀN NĂNG

 

Trở lại Đông Hồ vào một ngày đầu xuân chúng tôi không khỏi ngạc nhiên về sự đổi thay ở đây. Mới có vài năm mà làng xóm đã khác hẳn. Những mái nhà lợp rạ đã lùi vào dĩ vãng, đây đó những ngôi nhà hai, ba tầng đã vượt khỏi ngọn tre. Đường làng đổ bê tông, phong quang sạch sẽ, ô tô có thể đi vào từng xóm nhỏ. Kia rồi, ngôi nhà cổ năm gian ẩn mình dưới tán lá bưởi, lá mít xanh tốt. Hai cây hồng xiêm chĩu quả, vươn cành che rợp mảnh sân gạch. Đó là căn nhà của cụ Hiền Năng nghệ nhân tranh dân gian Đông hồ.

Trong nhà, khắp trên vách, trên cột treo kín tranh, câu đối, chướng, thơ. Tại đây, năm 1967 nhà nghiên cứu folklore Nguyễn Bá Vân cùng đồng nghiệp đã từng trải tranh ra khắp nhà nghe nghệ nhân Hiền Năng giảng giải về chữ, thơ trên tranh, xuất xứ từng bức tranh. Cũng ở ngôi nhà này, năm 1978 nhà nghiên cứu Huệ Chi (nay là giáo sư Huệ Chi) đã chong đèn dầu cùng chủ nhân đọc những đôi câu đối, những bài thơ bằng chữ Hán, chữ Nôm. Chúng tôi còn được biết nhà văn hóa Hữu Ngọc cũng đã từng đàm đạo văn chương, nghệ thuật với cụ Hiền Năng tại ngôi nhà này. Còn cánh nhà báo chúng tôi thì quấy quả cụ không biết đã bao lần ở đây.

 Nghệ nhân Hiền Năng 

 

  Nghệ nhân Hiền Năng tên thật là Phùng Đình Năng, sinh năm 1912 trong một gia đình nhà nho. Từ bé, được ông nội là thầy đồ dạy dỗ, cậu Năng đã tỏ ra là một học trò thông minh, chăm chỉ. Năm 12 tuổi cậu Năng đã biết làm thơ, làm câu đối. nghề cổ của làng là làm tranh cũng được cậu tiếp thu ngay từ tuổi thơ ấu. Thời đó cụ Đám giác là người vẽ đẹp nhất làng, cụ chuyên vẽ mẫu tranh cho cả làng cắt ván in. Cậu Năng đã được cụ Đám Giác chỉ bảo những bước đi đầu tiên trong nghề vẽ. cụ Năng kể lại: “Hồi ấy cụ Đám Giác vẽ mâm, bát, đĩa (các thứ hàng mã, làm bằng giấy) trong nhà tôi. Thấy hai anh em tôi (khi đó khoảng 6, 7 tuổi) xem rất thích thú, cụ cũng khoái, vừa vẽ cụ vừa giảng giải: Đây là “tùng lộc” này (cây thông, con hươu); đây là “kê cúc” này (con gà, hoa cúc); đây là “sen áp” này (hoa sen, con vịt). Đặc biệt khi cu vẽ “cửu long tranh châu” (chín con rồng tranh viên ngọc) trên cái mâm, cứ sau vài nét bút lại thấy một con rồng chui đầu ra khỏi đám mây, chúng tôi thích quá nhảy lên hoan hô. Rồi cụ chỉ cách vẽ, cho vẽ thử, cứ như vậy dần dần tôi biết vẽ lúc nào không biết…”

   Vào những năm 30 thế kỷ trước, nghề làm tranh ở Đông Hồ phát triển mạnh mẽ. từ đầu tháng chạp hàng năm, khách buôn tranh từ Thanh Hóa, Nghệ An ra, từ Lạng Sơn, Quảng Ninh xuống, thuyền đậu san sát bến Hồ sông Đuống. Để đáp ứng nhu cầu của khách hàng, các nghệ nhân Đông Hồ cho ra đời một loại tranh mới: Tranh in nét rồi tô màu bằng phẩm (khác với loại tranh cổ: in màu trên giấy Dó quét Điệp). Khi đó nghệ nhân Hiền năng đã sáng tác các mẫu tranh: Đinh Tiên Hoàng cờ lau tập trận- Đổng Thiên Vương đại phá giặc Ân;  Trưng Vương khởi nghĩa- triệu Ẩu xuất quân; Ngô Vương Quyền đánh giặc Hán- Trần Hưng Đạo phá quân Nguyên…

  Đến những năm 40, thị trường tranh Đông Hồ bị thu hẹp. Lúc đó tranh Hàng Trống Hà Nội đã được cụ Đám Giác là người đầu tiên đưa về Đông Hồ vẽ chơi. Ít năm sau, nghệ nhân Hiền Năng đã nhận thấy loại tranh thờ - một trong những loại tranh sở trường của Hàng Trống , có thị trường nên đã cải biên đôi chút rồi cho khắc ván, in hàng loạt . Đông Hồ từ đó trở thành một điểm cung cấp tranh thờ cho rất nhiều tỉnh, đặc biệt là các tỉnh miền núi. Về sau nghệ nhân Hiền năng còn sáng tác thêm nhiều mẫu tranh mới: Ông hoàng cưỡi cá; Chèo thuyền; Bốn cô; Bốn cậu; Lốt ba đầu chín đuôi; Bạch xà; Bà ngồi bệ; Cô ngồi võng; Phật bà…tốc độ sản xuất ngày một tăng. Những năm sau này có gia đình ở Đông Hồ còn dùng kĩ thuật in lưới để làm tranh thờ.

   Cùng với việc sáng tác mẫu tranh khắc gỗ, nghệ nhân Hiền Năng còn vẽ  nhiều tranh thủy mặc như: Kiều; Hải Thượng Lãn ông; Tam Nguyên Yên Đổ; Đại tự bát tiên… được rất nhiều người ưa thích.

   Bên cạnh việc vẽ tranh, cụ Năng còn tận tình chỉ bảo cho con cháu nối nghiệp tổ tiên, đồng thời cụ cũng là thầy dạy chữ nho cho nhiều thế hệ ở làng. Ông Vương Cầm Thi hiện đang làm tranh Đông Hồ ở Thụy Khuê Hà Nội là học trò  của cụ; Ông Trần Nhật Tấn, một trong số ít những nghệ nhân làm tranh ở làng Đông Hồ thời kì đổi mới – cũng là học trò của cụ.

   Trở lại Đông Hồ lần này, chúng tôi không còn được gặp nghệ nhân Hiền Năng nữa. Cụ đã ra đi ở tuổi 82 để lại cho những người yêu tranh dân gian niềm tiếc thương vô hạn. Nhân đây xin chép lại vài bài thơ của cụ, xin được coi như một nén tâm nhang tưởng nhớ tới một trong số ít nghệ nhân sáng tác tranh Đông Hồ còn được lưu danh.

     Bài thơ vịnh bức tranh Kê cúc (vẽ con gà trống bên hoa cúc):

                                        Gà trống

                      Xưa vốn cùng chung một mẹ mà

                      Khôn ngoan đá đáp với người ta

                      Gáy lên bạn hỡi xem trời sáng

                      Báo để người nghe tỉnh giấc ra

                      Rõ vẻ giống tông đầu mỏ thế

                      Lẽ đâu ăn quẩn cối xay nhà

                      Mặc ai vờ vịt trông ra quốc

                      Thực giống Hồ đây chẳng phải pha.

 

     Trong tám câu thơ đã có bốn câu phương ngôn về con gà: Khôn ngoan đối đáp người ngoài- Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau; Con nhà tông không giống lông cũng giống cánh; Gà què ăn quẩn cối xay; Trông gà hóa quốc.

    Bức tranh cổ “Trê cóc” (vẽ theo truyện ngụ ngôn cùng tên, tả cảnh một đàn cá các loại ủng hộ cá trê đòi nòng nọc là con của trê) - là cảm hứng để nghệ nhân Hiền Năng sáng tác bài thơ Vượt vũ môn:

 

                                                                              Vượt vũ môn

Tôm tép xem ra cũng hội đồng

Xôn xao   cân cấn với đòng đong

Trôi chày đỏ mắt nằm trông nước

Trê sộp đen lưng núp dưới dòng

Rô nọ chờ mưa lên đỉnh núi

Mè kia đợi nước vượt ra sông

Bể khơi những muốn vươn mình trắm

Cửa vũ vùng lên chép hoá rồng.

 

Giáng Hương

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Vua Phùng Hưng

                 

  

 

   

 

   

Địa điểm truy cập Web

Locations of Site Visitors

Danh mục

Lượt truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 12


Hôm nayHôm nay : 712

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 40828

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 6375168

Khu du lịch Thiên Sơn - Suối Ngà

Khu du lịch Thiên Sơn - Suối Ngà