Trang nhất » Tin Tức » Vườn thơ

Facebook Twitter More...DeliciousDiggFavorites

Ám ảnh văn hóa Việt trong thơ Phùng Cung

Thứ sáu - 14/04/2017 22:49

 

1. Đọc thơ Phùng Cung, dường như những ám ảnh của văn hóa Việt không chỉ ám ảnh ông mà còm ám ảnh cả người tiếp nhận. Đến với thơ Phùng Cung, ta không chỉ tìm thấy trong đó vẻ đẹp của một thế giới nghệ thuật thơ kỳ ảo, mà còn thấy trong đó những vẻ đẹp của văn hóa Việt. Đó là hình ảnh một “cánh bèo” trong cái “ao làng” chật hẹp, tưởng chừng đã có cuộc sống bình an, nào ngờ cũng “lênh đênh”. Và như thế, “cánh bèo” bỗng chốc đã hóa thân thành một số phận, một định mệnh, một cuộc đời, chứ không chỉ đơn thuần là một thứ cỏ cây ở một làng quê Việt vốn an lành. Thơ Phùng Cung tưởng chừng như giản dị, dân dã mà ẩn chứa nhiều chất triết lý, nhân sinh là vì thế.

Lênh đênh muôn dặm nước non

Dạt vào ao cạn

Vẫn còn lênh đênh.

                                    (Bèo)

Chất văn hóa Việt trong thơ ông không chỉ dung dị, bình thường như cỏ cây vốn có ở làng quê mà còn kết tinh những trải nghiệm đắng cay của kiếp người, làm nên hơi thở, là máu thịt, là tim óc, là sự sống của thi nhân. Dù đi xa đã lâu, khi về làng, giữa bao nhiêu sự đổi thay của thế cuộc, ông vẫn nhận ra “người làng” dù chỉ nhìn qua “dáng lạt bó rau”:        

Bạc tóc trở về quê

Bỡ ngỡ tìm đò bến mới

Nhìn dáng lạt bó rau

Nhận được người làng.

                                    (Người làng)

Tứ thơ thật bất ngờ và cũng thật độc đáo -  một sáng tạo lạ lùng trong hình ảnh thơ mang dấu ấn văn hóa thú vị đến thế.

2. Với Phùng Cung, việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc được khái quát bằng một hình ảnh thơ bình dị “Nhìn dáng lạt bó rau/ Nhận được người làng”. Bởi nó không chỉ là “dáng lạt bó rau”, mà chính là sự kết tinh của hành trình sống, hành trình lao động để tồn sinh và làm nên dáng người quê ông; và biểu hiện sinh động nhất cho sự kết tinh này là dáng hình người mẹ với những giọt mồ hôi “đăm đăm nhỏ giọt” đỡ cho ông “đứng dậy làm người”.

Mồ hôi mẹ

Tháng ngày đăm đăm nhỏ giọt

Con níu – giọt mồ hôi

Đứng dậy làm người.

                                    (Mẹ)

           

Đọc thơ Phùng Cung, ta thấy hiện lên cảnh vật của làng quê Việt mà vẻ đẹp của nó như những chiếc neo găm giữ hồn ông. Đó là một chiếc “Ao con” của làng: Lá tre rụng/ Nhuộm hoàng hôn đỏ gạch/ Tiếng cuốc bèo da diết/ gọi ngày mai. (Ao con). Hay một “tiếng gọi đò” trong đêm cũng khiến lòng ông xao xác:

Đêm về khuya

Trăng ngả màu hoa lý

Tiếng gọi đò

Căng chỉ ngang sông.

                                    (Đò khuya)

Đó còn là hình ảnh của những con người gắn bó cả đời mình với những phong tục tập quán, sinh hoạt lễ hội truyền thống ở làng quê mà ông vô cùng trân quí. Nó như một thứ thần dược nuôi sống tâm hồn ông và nuôi sống thơ ông.

Lúp xúp quê xanh

Dãi yếm bắc cầu một thuở

Gió bạc cánh

Chưa hết vòng kim cổ

Làng cách làng

Từng quãng – phong dao.

                                    (Quê xanh)

Hình ảnh chiếc yếm đào trong ca dao đã trở thành cảm hứng chủ đạo của biết bao bài ca dao về tình yêu đôi lứa. Nó vừa là hạnh phúc vừa là nỗi đau, là hy vọng nhưng cũng là thất vọng, lững lờ rất diễm ảo... Và những chiếc yếm thắm gợi tình ấy cũng là sợi dây kết nối tình yêu và hôn lễ, với “nghi ngút khói – gia tiên” đã trở thành một tâm thức văn hóa ám ảnh trong thơ Phùng Cung:

Tấm yếm lụa

Trót phơi cành khế

Anh để mắt giùm em kẻo gió bay.

                                    (Vãn xuân)

Nhưng bao trùm lên tất cả nỗi ám ảnh văn hóa Việt trong thơ Phùng Cung đó là những cảm nhận tinh tế về không-thời gian của làng quê Việt bàng bạc trong thơ ông. Đó là nỗi khắc khoải của một làng quê lúc “vào hè”: Tu hú trên ngọn sung chùa/ Giật mình, sổng giọng (Vào hè). Hay một đêm cuối thu: Chó sủa - dông dài/ Gió chuyển canh/ Trái thị cuối thu/ Thơm – mùi – trăng úa/ Ao khuya nước thở thì thầm (Đêm cuối thu). Đó còn là một buổi chiều: Đuôi nắng uể oải/ Vườn ổi chín – đùa (Chiều xuống). Hay một đêm chợt nghe/ trong gối vọng tiếng ru/ lắng tai mới rõ/ tiếng tóc mình chuyển bạc. (Nghe đêm). Đây là những câu thơ thần kỳ nói về qui luật vận động tất nhiên mà đầy cay nghiệt của thời gian. Câu thơ không chỉ nói đến thời gian vật lý mà còn nói đến thời gian tâm lý .

Và từ thế giới đầy biểu cảm của thời gian, ta chợt nhận ra thế giới đầy ưu lo của không gian trong thơ Phùng Cung, một không gian không có chỉ có rộng, cao, sâu, mà còn là một không gian đầy màu sắc, mùi vị có khả năng đánh thức cả ngũ quan của con người: Không gian ngập mùi ổi chín/ Mùi – năm ngoái/ Đầy nước ao bèo/ Mây trắng lênh đênh (Gặp thu) mà ông khái quát thành “mùi làng” như hiện thân của một bản sắc văn hóa thật độc đáo mà ông “nguyện mang theo/ đến ngày trăm tuổi”. Điều ấy cho thấy văn hóa Việt đã ám ảnh tâm hồn ông đến dường nào: Gió chui khe bếp/ Cời đống giấm/ Khói trấu muổi/ Nao nao một mùi làng (Mùi làng). Và đó cũng là một: không gian đứt nỗi sững sờ/ Khăn điều đãy gấm/ Ngẩn ngơ mấy chiều (Giăng tơ)

Trong thơ Phùng Cung, không gian văn hóa Việt còn là không gian văn hóa tâm linh với những biểu tượng  thiêng liêng của làng quê Việt đã làm nên một hệ giá trị bất biến của văn hóa Việt. Đó là cái “giếng đình vắng ai” (Gặp thu); là “lũy tre xóa bóng” (Chiều xuống); là “Ao khuya nước thở thì thầm” (Đêm cuối thu); là chuyến đò đêm nơi “làng khuya” đã găm lại trong lòng thi nhân biết bao hoài niệm.

Lỡ đò khuya  mới về làng

Ngõ quen bước vội

Va – dấu chân em

Khô bùn để lại

Ao tím hoa bèo

Ngóng giọt – trăng khuya.

                                    (Làng khuya)

Hay hình ảnh con đường làng “ngàn năm/ nâng nhẹ bước âm dương” của biết bao cuộc đời người dân quê với kiếp sống nhọc nhằn trên cõi nhân gian, an nhiên trở về trong lòng đất mẹ và “Mặt đất nhẫn nhục nhọc nhằn/ xóa mọi dấu chân” (Đường làng).

Nắm xương treo – trong đất

Nhìn chẳng tới

Hiu hắt gió - cỏ may

Gài  – nỗi nhớ

Tím – chiều Đông Bắc

                                     (Viếng mộ)

ám ảnh văn hóa Việt trong thơ Phùng Cung đã kết tinh thành lẽ sống của cuộc đời như ông đã tâm nguyện:

Khi tôi chết

Tôi thèm cái lặng lẽ

Ngoài vòng hương, nhạc

Nếu tái sinh

Tôi chẳng ước ao gì khác

Chỉ mong được như kiếp trước

Xó bếp đói, no

Bờ ao tắm mát

Phận cánh cò

Mưa – nắng – phong dao.

                                    (Thanh thản)

3. Tình yêu văn hóa Việt, yêu cảnh sắc làng quê Việt đã thành nhân cách, ánh sáng của tâm hồn ông và chảy trong thơ ông như chính sự bất diệt của nền văn hóa Việt, dù có trải qua những năm tháng nhọc nhằn, bất hạnh. Để rồi, cũng như thân phận con cò trong cao dao Việt, Phùng Cung tự nhận mình chỉ là “phận cánh cò”, luôn khao khát một lẽ sống cao đẹp, không nhuốm mùi hôi tanh của chốn bùn nhơ: Có xáo thì xáo nước trong/ Đừng xáo nước đục đau lòng cò con. Bởi nói như nhà thơ Hoàng Cầm: “Phùng Cung không giống như một số “nhà thơ” khác, cũng có đôi chút tiếng tăm, chỉ đứng ngoài mà nhìn vào cảnh với người ở vùng quê. Anh chính là từ máu thịt làng quê mà sinh ra, lớn lên bằng củ khoai, con ốc và những tiếng khóc lời kêu của hàng xóm láng giềng. Anh thấm đậm hồn quê, nên từng chữ, từng câu của anh đều như chạy nhảy leo trèo, bơi lội trước mắt tôi”.

Nguồn Văn nghệ số 4+5+6/2014

http://baovannghe.com.vn/am-anh-van-hoa-viet-trong-tho-phung-cung-758.html?vip=bvn

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Vua Phùng Hưng

                 

  

 

   

 

   

Địa điểm truy cập Web

Locations of Site Visitors

Danh mục

Lượt truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 51


Hôm nayHôm nay : 1056

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 47585

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 6119155

Đặt Logo, Banner