Trang nhất » Tin Tức » Vườn thơ

Facebook Twitter More...DeliciousDiggFavorites

Thơ Phùng Khắc Bắc

Thứ bảy - 16/07/2016 21:33

Trong các nhà thơ thời hậu chiến, có một nhà thơ để lại ấn tượng khá lớn cho bạn đọc, đó là Phùng Khắc Bắc. Một nhà thơ mà lúc sinh thời không mấy ai biết tuổi tên, chỉ khi anh qua đời mọi người mới nhận biết được qua những dòng di cảo đầy những ưu tư sang tạo. 
Thơ Phùng Khắc Bắc không có kiểu hay dạng thông thường. Nó có phần gần với văn xuôi, trộn lẫn giữa chất thơ và chất đời. Nó cũng không có cái thanh thoát, hào sảng của những ngôi sao đang lên. Về một khía cạnh nào đấy, nó có vẻ gần gũi hơn với những cảnh đời sống với cơm áo, với hệ luỵ của đói nghèo.
Thơ đã lộ rõ ra anh không phải là người giàu có. Lại còn nghèo nữa, nghèo và bệnh. Bệnh tật chiếm một phần suy nghĩ của anh, khiến nhưng ứng xử của anh trên đời tỏ ra chân xác hơn, thực tế hơn. 
Ra đi từ một vùng đồi, rồi lại trở về xây dựng quê hương, quả thực tâm trạng của anh có nhiều điều đồng điệu với những người dân có nhiều vất vả khó nhọc rồi vẫn một nắng hai sương trên cánh đồng. Bởi vậy, tôi có cảm giác đằng sau những bài thơ là một cốt cánh không dễ gì lay chuyển, và về một khía cạnh nào đấy là sự bảo thủ của tâm hồn, đóng chặt vào quá khứ dữ dội không thể quên và khước từ cái mới, ngoài những tình cảm cốt lõi trong bản chất con người.
Phùng Khắc Bắc có lối làm thơ nhẩn nha của người không đợi mùa hái quả. Có thể anh chẳng tin thơ của mình là thơ. Trong những bài thơ xuất sắc nhất của anh tư tưởng làm văn nghệ không có nhiều. Anh chỉ ghi lại những suy nghĩ, cảm xúc của mình, một cách hồn nhiên, để nó khỏi biến mất.
Tập thơ “Một chấm xanh” ra đời như thế. Có thể phần tinh tế của anh đã tập hợp ở cả đây rồi. 
Điều căn bản là qua tập thơ chân dung của một con người đã thấy khá rõ. Đó là một nhà triết học đồng quê khoác áo lính, may mắn sống sót trở về. Anh gặp lại làng quê cũ, gặp lại người mẹ già khắc khoải rông đợi trong hình bóng quê hương, gặp lại những phiên chợ quê ồn ào trong cảnh bình dị của đời thường. Và điều đáng quý là những suy ngẫm của anh. Nó lấp lánh hạt vàng của tư tưởng, nó bình dị, nhưng là thuốc chữa cho tâm hồn. Tôi cũng thuộc vào số người không đánh giá cao lắm tác dụng thực tế của thơ ca và văn nghệ nói chung. Khi đói cơm, rách áo có thể người ta bỏ qua nhiều bài bản hay, nhiều chương trình văn nghệ tầm cỡ. biết thế nào được, tâm hồn con người vốn hay lãng quen như thế. Cả những nỗi đau khổ nhất rồi cũng xoa dịu và cả những tâm hồn cay đắng nhất cũng được thời gian an ủi. Nhưng chuyển tải qua thời gian, không gian, thơ đọng lại, như một sinh vật sống và tìm những hơi thở, sự đồng cảm.


Những bài thơ của Phùng Khăc Bắc đáng ngạc nhiên vì chất trí tuệ của chúng. Ở phần những suy tư, những tâm thế của người trong cuôc là khá chân thực. Coi mình chỉ là một hạt bụi của lịch sử, Phùng Khắc Bắc đau đớn trước sự cô đơn, lạ lẫm của mình trước cuộc sống đang biến đổi. Sự hội nhập với cuộc sống của anh là hết sức khó khăn. Luôn luôn trong lòng anh có sự cô đơn khắc khoải, không ai cứu giúp được. mắt lại chứng kiến cảnh đói nghèo bất lực thì tấm long dù trong trẻo đến đau cũng đâm hờn dỗi và thống thiết. Anh ghìm tất cả trong lòng mình, không than khóc, những cứ từng đêm suy nghĩ nhức nhối như những vết thương. Cả với tình yêu cũng vậy. Dù chân thành, vị tha, anh cũng gặp phải khó khăn là không giao tiếp được với con người hiểu biết, gần gũi với tâm hồn mình. Anh không thể tìm lối thoát cả trong tình yêu. Và trước bức tường câm lặng ấy, anh chỉ biết thổ lộ lòng mình một cách chậm rãi, chân thực, mổ xẻ tình cảm mong hạnh phúc cho người khác. Ở vị thế người cho đi rõ ràng là dễ chịu hơn là nhận lấy. Con người yêu đất nước, xả một phần máu thịt ấy, lại cũng là con người có thể công hiến cho đất nước những trang đời trong trẻo hơn. Thời những vần thơ của Phùng Khắc Bắc ra đời là thời bao cấp. những khó khăn chồng chất sau cuôc chiến không chỉ mình anh chịu. nhưng hơn ai hết, như một người gánh trách nhiệm về việc lớn trong đất nứoc cũng như khi có giặc ngoại xâm lẫn khi trở về xây dựng quê hương . Lớp người như anh là chịu thiệt thòi nhiều nhất.
Cách diễn tả của Phùng Khắc Bắc không cầu kỳ. nó cũng không có nhiều hình ảnh, nhưng lý giải triết luận về cuộc đời. Nó nhẩn nha, mang nhiều suy tưởng, hơi duy lý, qua những suy tư đời thường, gắn với hình ảnh của một, vùng quê nhất đinh. Trong con người hậu chiến đó ngổn ngang những suy nghĩ về cuộc đời. Về những bất công phải gánh chịu, Về sự nghèo khó, về vùng đất khô cằn nhiều sỏi đá nhưng rất đỗi than thương với mỗi người . Là quê hương đau đáu những hành trình đi tìm hạnh phúc. Thơ anh không có một thứ tình yêu thuần khiết thánh thiện, nhưng nó là cuộc đời. Những niềm vui cũng dè sẻn, tiết kiệm, có lúc hài hước. Đọc thơ anh thực khó có cái thanh thoát, cảm giác về nghĩa vụ đè nặng lên vai. Nó là sự tẩy trần, thanh lọc bớt những vướng bận, để trở về với gốc rễ của sự lương thiện. Lòng tốt, sự lương thiện luôn được đánh giá cao. Nghĩa vụ làm người như đòi hỏi anh phải tự nâng mình lên hơn cơm áo của đời thường. Đọc thơ anh như đến với cõi long anh...

Thơ Phùng Khắc Bắc

Nỗi buồn

Vào lúc này 
Ta muốn một triệu trái bom nguyên tử nổ nhanh, nổ ngay. 
Vì ba lần từ chối của tài vụ 
Không cho lĩnh tiền… 
Vì một lần từ chối của em 
Mà anh cho là lừa dối 
Và còn rất nhiều cái từ chối

Ta là cái gì, mà cái gì cũng từ chối?

Ta gãy mau chỉ là hạt bụi 
Và trái đất cũng chỉ là hạt bụi trong mênh mông vũ trụ này 
Vào lúc này 
Ta vẫn muốn một triệu trái bom nguyên tử nổ nhanh, nổ ngay 
Để trái đất chệch khỏi vòng quay rơi vào vũ trụ, 
Nhưng, 
Đừng thành hư vô 
Mà hãy giữ lấy cả anh và em thành hai hạt bụi 
Để một triệu triệu năm sau 
Hai hạt vật chất ấy rủ nhau đến đầu thai hành tinh khác 
Rồi vẫn thành người, vẫn có tình yêu

Anh mới hỏi em rằng: 
Những lời từ chối còn được bao nhiêu? 
Trả lời đi 
Để anh khỏi mong một triệu trái bom cùng nổ…

Ý nghĩ đêm Giáng Sinh

Anh đang xoay lưng về biển 
Cũng nhìn thấy em tựa lưng vào đồi 
Trong mắt anh, dải sóng xanh còn lưu luyến 
Trong ánh mắt em, quầng bụi tả tơi rơi

Chúng mình hẹn nhau thành phố, 
Cái ngày Chúa nằm trong máng cỏ 
Cho anh ngẩng lên nhìn mặt Đức Bà 
Rồi chia tay 
Để anh được lên đồi Gôn-gô-ta 
Đừng ngạc nhiên, đừng lo sợ 
Anh đã ngắm kỹ rồi 
Chẳng có nhát đinh mào xuyên qua trái tim của chúa 
Và cây thánh thập bằng gỗ cũng từ chối việc này. 
Bởi vậy anh mới lại được nhìn xuống biển

Để thấy được vẫn là dáng em đứng đó 
Trong biếc xanh có một quầng bụi đỏ 
Phập phồng, gió ép sóng dồi

Phải là anh trong ấy không, em ơi!

25-12-1984

Âm thầm

Chúng tôi yêu nhau âm thầm khổ đau 
Không ai chịu nói trước cái điều phải nói. 
Vì chúng tôi cùng hiểu như nhau về lời nói. 
Đã là lời nói sẽ thành hạn hẹp và cố định 
Vì vật chất là có hạn, 
Không thể đêm vật chất hoá cái gọi là tình yêu. 
Còn một điều mà mỗi chúng tôi cùng mặc cảm về mình: 
Tôi là thánh Giê-su, còn nàng là Phật.

Khi sự chờ trông ở lời tỏ tình là quá đủ, nàng đi lấy chồng. 
Em lấy quỷ Sa Tăng để cho anh càng yêu em hơn. 
Nếu không lấyQuỷ em sẽ không còn yêu tôi được nữa. 
Lời tỏ tình anh hẹn em sau chiến tranh 
Khi anh đã được dóng đanh 
Khi em đã thànhcon người. 
Anh nhìn thấy em vẫn đẹp như xưa 
Em nhìn thấy anh vẫn buồn như cũ 
Như đêm qua hai đứa chúng mình chót ngủ trong hai ngôi nhà xa lạ giữa hoang sơ 
Để sớm nay không một chút nghi ngờ. 
Ta mới yêu nhau 
Ta mới tỏ tình cùng nhau 
Ta vĩnh biệt những ngôi nhà xa lạ.

Anh muốn cùng em đi ra bờ sông 
Để được ngồi trên cỏ mật 
Nhìn dòng chảy ngắm lòng ta cho đẹp 
Mọi chuyển lưu đều mới những cuộc đời.

Lúc nàu anh muốn nói cùng em một lời 
Và cũng muốn nghe em một câu kể lại.

10-1984

 

Biển thức

Em vẫn đang ở vùng đồi 
Cơn gió bấc vặn mình theo góc núi 
Tà áo phanh em chưa khép vội 
Mà thương hoài vết thương của anh

Em chẳng nhớ em chỉ thương biển động mình 
Núi nhấp nhô, em cồn cào thương song 
Trận rét bổ sung cứ gào lên khô giọng 
Gió xát xa em càng them lo mối đọng vết thương người

Ở phương này biển ngủ em ơi! 
Một tấm voan mờ vương trên mặt 
Như thiếu nữ nằm nghiêng trong bức tranh ở kinh thành xa lắc 
Cái thuở đầu tiên con người nhận ra mình 
Cái thuở này, em không chỉ nhận ra những điều nguyên vẹn trong anh 
Mà cứ nhớ cái mất đi không bao giờ lấy lại 
Em ơi! 
Nếu ở phương này anh nhìn ra được niềm thương ấy 
Thì dù phải đầm mình trong biển mặn 
Vết thương vẫn lành lòng mím miệng 
Để sinh thành nụ cười trên môi anh. 
lại một lần anh thấy biển không xanh 
Tia nắng nghiêng nghiêng biển bừng tỉnh dậy 
Tấm voan nhuộm màu hồng mỏng tang 
Gió cất vội đi, mặt biển thẹn thùng.

Những con thuyền hối hả ra khơi 
Như những tấm lưng trâu trôi giữa dãi đồi

Sóng dào dạt 
Biển thức

12-1984

Không đề

Hừng đông, chính là cái hôn cuối cùng của người đàn ông sau mười hai giờ hoà trộn 
Cặp môi hồng dính vào cặp môi đen gỡ dần ra êm ái… 
Sau cái hôn cuối cùng còn để lại những giọt sương.

Ra đi

Ra đi từ một làng quê bên chợ, 
Ở đây là vùng đồi, 
Không có biển, nên từ “biển” cũng xa xôi 
Có người già chỉ thấy biển qua mắm tươi khô cá 
Nơi này có ngã ba sông, 
Có đò dọc đò ngang, nhưng không có tàu, 
Có chợ, chưa có phố.

Hết cuộc chiến tranh này, đến cuộc chiến tranh kia 
Thay nhau đè lên những mái gianh 
Mái gianh mùa hanh cháy nhanh 
Tường sỏi đen màu khói.

Không thể có thời gian dành chỗ đứng cho những nhà tầng mái bằng, mái ngói. 
Chiến tranh như máy ủi, 
Chiến tranh thù văn minh.

Chợ cháy, 
Làng cháy. 
Tre, rạ, 
Không kịp dựng nhà, dựng lều 
Quê hương mà ta sinh ra và quý yêu 
Khổ đau là thế 
Ta cũng chỉ là một viên sỏi nhỏ bong ra từ mảnh đất này.

2

Buổi ra đi ta đọc bài thơ, 
Đêm sân đình gửi lời yêu thương thấm vào tất cả 
Con rùa đá, con nghê đồng, viên ngói vỡ, bức tường rêu phong. 
Tan vào cả nước đục ngã ba sông, chỉ xin gửi vào lòng người một giọt thương, giọt nhớ. 
Bài thơ ngây thơ 
Người nghe cũng hồn nhiên ngây thơ 
Cái thời sẵn lòng tin và dễ đồng lòng 
Cái thời dễ nghe, hay khen 
Cái thời, quen nghĩ theo một chiều xuôi như chiều nước chảy 
Vì vậy 
Mà bài thơ tìm ra cái chết 
Lại được người nghe rưng rưng…

3

Cha tôi vắng mặt, 
Người đã tiễn tôi bằng cái nhìn như vuốt vào đôi mắt, 
Đó là lúc người khuyên tôi vào đại học, mà tôi quyết ra đi…

Bà nội 
Ngồi nơi cửa bếp 
Cái nhìn và cái gật đầu của bà là lời vĩnh biệt 
Bà chết, sẽ vắng mặt tôi

Mẹ 
Hết đứng lại ngồi, 
Chạy ra, chạy vô, 
Mẹ không bước ra ngoài ngưỡng cổng 
Chỉ có ánh mắt mẹ là vượt qua cả đích đi của con. 
Khúc lưng cong của con đường làm cho con ngoái lại. 
Mỗi khúc quanh là sự lìa xa cái cũ, 
Và là cái nhìn lệch hướng với đích đang đi. 
Chân mẹ vẫn bám trên đất nhà mình 
Con cảm rằng ở đấy có cây sung cây vả 
Con ước khúc đường quanh này hãy vật vã, vồng lên như càu vồng, để con leo lên, cho con thấy mẹ. 
Trên đường con đi, 
Hun hút trong tâm sâu ý nghĩ chỉ là dáng mẹ tiễn con, 
Đó cũng là dáng mẹ chờ con và đón con. 
Lời hẹn “trở về” chưa chắc đã còn, nhưng con mãi mãi vẫn là con mẹ, 
Mẹ cứ buồn cứ lo, cứ bạc đầu, cứ ốm đau, vì làm sao khác được. 
Chỉ dáng mẹ với cái nhìn là không có sau có trước, không lụi tàn, không mờ phai. 
Chỉ một lần như vậy, và như vậy mãi không thôi.

4

Em không chia tay anh ngày ra đi, 
Em tiễn anh ở nơi trường sơ tán. 
Buổi ra đi 
những đôi trai gái tiễn đưa nhau 
Tiếng khóc dùng dằng. 
Em vắng, 
Nhưng cái nhìn của em vọng từ xa lặng 
Để chỉ mình anh được ngắm em nhiều…

Hai tái đồi quê hương như hai vú người thương 
Vồng lên trên cánh dông lúa quê hương đương thì con gái 
Gió hè mát và màu gió xanh như màu lúa vậy 
Ngực cánh đồng chắn khoẻ thơm hương trinh trắng dậy thì.

Hai trái đồi là hai trái vú 
Anh đã lớn lên bằng những dòng sữa thơm ngọt từ đây 
Đậu, sắn, ngô, khoai có cả màu hoa sim tím. 
Ở dưới chân đồi có cái giếng, 
Không biết ai đào, Tự thuở nào, 
Miệng giếng bằng miệng nón em 
Quanh năm viền hoa sim và cỏ chỉ. 
Giếng chỉ sâu bằng đáy nón 
Nhưng nước không bao giờ cạn. 
Như chiều sâu lòng em 
Sâu đến độ không đựng nổi vành môi khi anh quá yêu. 
Nhưng em không chiều, em che chiếc nón. 
Trên bờ giếng là hòn đá tảng, 
Có một vệt bàn chân đủ từng đường vân năm ngón. 
Khuôn bàn chân bằng cả người anh. 
Thuở chăn trâu 
Có lúc anh đã áp thử lưng mình. 
Em cười, khóc sợ run người không can nổi. 
Em không mách mẹ, 
Để đêm ấy hai ấy vặn nhỏ đèn canh chừng bóng tối. 
Mờ sương em đứng đợi anh 
Chẳng có thánh thần nào vật nỗi nghĩa tình, 
Con trẻ thương nhau thương từ tấm bé…

Bàn chân vị thần núi tự thuở nào không rõ 
chỉ có bàn chân phải 
Em cứ hỏi anh 
Thế còn bàn chân trái? 
Anh nói như dỗ dành, 
Để ngày lớn khôn anh sẽ đi tìm nốt bàn chân 
Em lặng im, 
Em nhìn, như mơ về cái hướng nào ấy mà anh sẽ đi trong mai sau lớn khôn.

Tuổi bé thơ không đi hết vòng đồi 
Không leo qua chóp vú, 
Ngang lưng đồi là con đường đỏ 
Vành nón chao nghiêng, chiếc quai hồng hằn nghiêng. 
Nắng xiên khoai, xiên vào mặt phải bàn chân. 
Anh xa em, để anh đi tìm nốt bàn chân trái của thần.

Anh đi để lại dáng chờ 
Anh đi mang theo nửa phần nỗi nhớ 
Tất cả những gì sau lưng còn nợ 
Sẽ trả phía bêb kia thời gian, 
- NĂM NĂM, MƯỜI NĂM, HAI MƯƠI NĂM, HOẶC LÂU HƠN NỮA 
Em có đứng được không?

5

Đi bằng chân cũng đến được chiến trường, 
Ngày hôm nay lại thêm một con người bay vượt ra ngoài sức hút của trái đất để đến một hành tinh. 
Chiến trường thêm ta, 
Chiến tranh thêm ta, 
Và 
Và vũ trụ cũng nhận thêm một con người mới. 
Cả hai việc giống nhau là ĐẾN. 
Cả hai chiều đi cùng có một chặng đường 
Cả hai chiều đi đều phải canh chừng cái chết 
Phải cùng sống và cùng đến đích 
Cái đích cuối cùng là hoà bình. 
Đi chân đất vào chiến tranh, 
Đi tàu vũ trụ vào mây xanh. 
Những hạt gạo đều và cùng trắng, 
Những dé lúa uốn cong một chiều cong lưỡi câu, 
Những quả trứng cùng tròn một vòng tròn trứng. 
Hạt gạo gẫy đôi, 
Dé lúa đứng thẳng, 
Trái trứng đập ra. 
Lúc đó ta mới nhận ra cái riêng của chúng.

Tôi đi vào đồng đội 
Để 
Làm một dé lúa uốn câu, 
Làm một quả trứng như những quả trứng. 
Tôi không còn là tôi nữa 
Từ rất xa, 
Trên đường bằng, hay trên chót vót núi cao, ai cũng gọi được tên tôi. 
Ai cũng có thể nói chuyện với tôi từ phía sau lưng, từ phía cánh tay. 
Chẳng cần nhìn mặt tôi mà vẫn thấy thân tình. 
Tôi yêu quý cái bình thường 
Và cái bình thường cũng cho tôi tình yêu mới 
Cái bình thường dạy tôi biết quên mình đi để làm một hạt gạo, 
chứ đừng làm hạt gạo gãy đôi. 
Và tôi đủ sức leo lên tận đỉnh đồi 
Chẳng có đỉnh núi nào cao hơn chóp vú người yêu, 
Tôi chưa thấy ngôi sao nào cao hơn trán tôi…

6

Cây táo sau nhà chỉ chin vào mùa đông, 
Buồng cau trước cửa cũng già vào mùa đông, 
Những cuống quả ngày đêm lo sợ, 
Những cơn gió bắc gầm gào, 
Nước mắt mẹ cũng già, cũng chín thành giọt trong mùa đông 
mỗi khi ra vườn vào cửa, mỗi khi nhìn bếp lửa, mỗi khi đếm từng hạt cơm.

Cuộc chiến tranh cũng gầm gào réo rít, 
Bóng một người lính qua cổng cũng làm mẹ giật mình, chợt mừng chợt lo, 
Cái thắc thỏm nhiều hơn sự tin chắc. 
Ánh mắt của người lính lạ mặt lia vào cổng, 
Cái thận trọng, rụt rè của người lính hỏi thăm đường… 
…. 
Bảy lần mẹ sinh con gái 
Nỗi lo này giống nỗi lo lúc chuyển bụng sinh con. 
Mười lần táo chin, 
Mười lần cau già, 
Mười lần nước mắt mẹ rụng vào vạt áo lại thấm khô. 
Và rồi cũng vào một mùa đông nào đó, 
Táo chin chia hết cho trẻ nhỏ láng giềng 
Cau già nhường cho những lứa đôi may mắn 
Lúc đó nước mắt mẹ rụng đầy mặt con.

Và lần thứ hai nước mắt của con lọt vào tai mẹ, 
Con bé bằng lúc mới sinh 
Con làm sao nghe được tiếng rơi của giọt nước mắt 
Làm soa nhìn được nụ cười trên gương mặt mẹ. 
Dù cả hai lần sinh ra con đã thành người. 
Vẫn chỉ mẹ nghe được tiếng khóc của con 
Lần đầu ấy 
Và cả lần thứ hai này, 
Nhưng lần này, mẹ phải hỏi con: 
Ai sinh ra con để con về với mẹ?

7

Đi làm đảng viên 
Đi làm liệt sĩ, 
Tất cả đều không thành 
Chỉ là thương binh.

Thương binh không vết sứt ngoài da, 
Thương binh có những vết rách trong phổi, 
Được hàn lại bằng kháng sinh và tình đồng đội. 
Thương binh có siêu vi trùng nằm ngủ trong gan, 
Có vết đạn trong van tim, có vết loét lam nham trong dạ dày. 
Và nguy hiểm nhất là có tế bào lạ biến hình của chất độc da cam nằm lặng yên, mỉm cười thâm trầm trong máu… 
Chỉ có bộ óc là không hề sây sứt gì, 
Bộ óc thêm những vết nhăn hằn sâu 
Thêm những chất xám trong tinh chất 
Bộ óc được them nếp gấp, 
Diện tích có thể bọc được địa cầu, 
Chiều dài có thể nối tới những ngôi sao xa nhất 
Chiều sâu không thể đo bằng đáy đại dương. 
Bộ óc không nguyên lành khi qua chiến tranh, 
Nhưng cái đổi thay không làm thương tổn, 
Mà là sự sống lớn. 
Không có cái gì chết đi trong bộ óc 
Chỉ có những điều 
Tạm quên 
Lánh vào vô thức 
Sẽ có ngày được khơi lên…

8

Ra đi từ vùng đồi, 
Ra đi từ ngôi nhà cũ. 
Ngôi nhà cũ 
Là những mảnh nợ chắp vào nhau, 
Cây cột 
Là gốc xoan cộc ở vườn sau ông ngoại, 
Cái kèo, cái rui, cái gianh cái rạ, 
Cả những miếng vá bằng vải nhựa rách, mẹ nhặt, khi chiều tàn phiên chợ những năm mất mùa, để đắp lên cho kín cây rui gian giữa. 
Tất cả là của người ta 
Mình đã có chi gọi là làm chủ.

9

Chiến tranh - tan những gia đình 
Chiến tranh - gắn chặt xã hội, 
Những gia đình kiểu Việt Nam: con trâu đi bừa, chồng cày vợ cấy. 
Giặc đến mấy chục năm nay 
Lúc vắng cha, là lúc tan nhà 
Lúc vắng con nhà không còn 
Một mình mẹ, gồng gánh, tảo tần, lặn lội đằng đẵng một chiều dài không gian lặp đi lặp lại hai màu sớm - tối, trên một không gian ruộng, chợ, làng, nhà… 
Thế mà vẫn lớn hơn, không gian và thời gian của con và của cha đi xa.

10

Chẳng phải mẹ để rách và chờ con đâu 
Mẹ thừa sức làm được ngôi nhà mới. 
Vì mỗi nếp nhăn dài và rối 
Mỗi sợi tóc hàng ngày bạc vội 
Là lời giục giã của xóm giềng 
Là cái dáng giơ lên của con dao lưỡi liềm 
Chỉ chờ mẹ gật đầu là chặt tre cắt rạ. 
Mẹ cứ im lặng 
Cái im lặng nặng trơ như đá 
Mẹ chẳng dám chối từ ai. 
Mẹ chỉ dám thở dài lúc một mình quên mất 
Mẹ chờ hết thời loạn li 
Con đi 
Có lúc vọng lại tiếng đồn buồn 
lời nói mẹ bỏ ngoài tai nhưng trong bụng bồn chần. 
Mẹ chờ 
Mẹ tin ngày hoà bình sẽ đến. 
Con có về không? 
Đó là câu hỏi không thể tự dối lòng 
Cứ lấp lững một mối lo chiến tranh 
Không dám nghĩ đến sự nguyên lành 
Chỉ mong con đừng mất.

Cha tôi đang nói: 
Cha không bao giờ mắc tội với con. 
Con cứ đi đi rồi con sẽ hiểu. 
Không có con đường nào dài bằng suy nghĩ của con đâu, 
Không có cánh rừng nào nhiều cây bằng suy nghĩ của con đâu. 
Con hãy đi đi! 
Vượt Trường Sơn đến tận mũi Cà Mau, 
Con sẽ thấy suy nghĩ của con phải gấp đi, gấp lại, như cuộn dây thừng cha đang cầm trên tay đây. 
Tất cả những con đường con sẽ đi chỉ dài bằng đoạn gấp. 
Còn suy nghĩ của con sẽ dài bằng cả sợi dây thừng. 
Hãy đi đi! Tìm lấy những điều dại mà học 
Con sẽ phải tự khôn lên 
Nếu chỉ toàn những điều khôn lọt vào con, con sẽ không vượt ra khỏi mình được. 
Con không được đâu, đừng sợ! 
Cũng như mẹ, ở trong cha, con là mãi mãi.

Điều nhớ nhất là trung thực 
Đấy, cha đã phải tự nói ra hai chữ ấy, tức là cha đã phải cắt một đoạn ruột của cha cầm trong tay để con được nhìn tận mắt. 
Nói như vậy để rõ rằng cha không có lỗi 
Nếu còn đi được bằng hai chân về đứng trước mặt cha, may ra con mới hiểu được một chữ,

Hãy đi đi! 
Hãy nhớ lấy! 
Ở dưới bảy thước đất này, có một nắm xương của con nằm dưới đó 
Đừng quên là hàng năm, cha phải quỳ vái trước nắm xương đó. 
Người ta ví chiều cao của núi Thái Sơn và cái vô tận của cái vô nguồn 
Núi Thái Sơn rất cao nhưng vẫn là một chiều cao 
Con không được lấy chiều cao ấy mà đo công lao của cha. 
Nếu dung chiếc cân, nếu dung cây thước, để làm rõ ra tình yêu thì đó là điều tàn nhẫn của con người. 
Hãy lương thiện hơn trong việc này nếu con không bao giờ nghĩ về cha như người đời đang nghĩ.

Hãy đi đi! 
Học lấy những điều dại 
Để gấp khúc những suy nghĩ của mình lại thành cuộn thừng lớn, 
Lúc đó con sẽ yêu quý cha bằng cả sợi dây thừng.

11-1984

Tự do

Hãy cho ta một lần tự do 
Dù ngắn ngủi, nhưng một lần cũng đủ 
Một giờ, một phút, một lời hay một chữ 
Nhưng đích thực là tự do.

Bởi khó khăn thay, trong cuộc đời này 
Từ khinh nhân loại 
Ai cũng đi tìm điều ấy. 
Và chưa một ai thấy.

Lẽ rằng: khi ta sinh ra 
Cái tự do đầu tiên của ta là tiếng khóc 
Nhung lót ấm, chăn êm, tiếng à ơi vô nghĩa đã cám dỗ để cầm tù 
Ta nín thinh - ấy là khắc giây ta đã biến thành người 
Và cũng từ khắc giây ấy ủ ươm mầm ao ước 
Rồi suốt đời chưa bao giờ có được 
Hết sợi giây này, đến sợi giây khác, thay nhau trói buộc 
Và vì vậy mà mong ước cứ đầy thêm 
Và dù nhỏ nhất, cũng không ai quên mơ ước 
Chính điều này làm ra cuộc sống NGƯỜI 
Chính điều này làm nên ĐỜI

Nhưng cuối cùng lần thứ hai tự do lại đến 
Lúc này thì ta nhận được ra, nhưng nó chỉ chợt hiện và cũng chính ta cũng tắt trước nó 
Đứng trước biển 
Ta như bị tan biến ra và bay lâng lâng qua bờ qua bến 
Ta tưởng mình đang tự do và biển là tự do 
Nhưng không, biển mênh mông, và biển cũng đẹp vô cùng 
Biển không bằng một nhánh suối, một dòng sông 
Bởi biển không hề cạn, vì chỉ nhận, mà chẳng cho ai dòng chảy 
Biển nói rằng: biển vẫn còn biết chảy về đâu 
bởi vậy suốt tháng, suốt năm, phải vật lộn với những nghĩ suy trên những ngọn sóng bạc đầu 
Nước đấy, nước vô tận, mà đời nghèo lênh đênh, cứ khát 
Ta mới hiểu tự do có thật 
Nhưng vẫn có 
Và có hai con đường đi tới nó 
Con đường đi vào cõi Chúa 
Con đường đi trong nhân gian 
Ta chọn con đường thứ hai 
Dù gian nan 
Dù chỉ một lần 
Một lần thôi cũng đủ 
Dù một giờ, một phút, một lời hay một chữ 
Nhưng đích thực là tự do.

12-1984

Trái táo

Không phải tự nhiên mà em nhớ ra quả ở trong túi 
Nhưng cũng chẳng ngạc nhiên khi em trao trái táo chín vàng đấy cho anh 
Vị ngọt đến trước trong cảm giác. 
Tưởng tượng về chiếc hột táo nằm ở giữa trái phải lớn theo tỷ lệ dù khắt khe cũng không ngoài lẽ thường. 
Vì sao mà em lại nghĩ đến trái táo lúc chia tay ấy? 
Nghĩ đến việc để dành trái táo như ướp một chiếc lá chò chỉ rừng Cúc Phương là ý nghĩ đầu thế kỷ. 
Trái táo để héo sẽ mất đi cái duyên tươi mà nó vốn có và muốn có. 
Để dành trái táo là làm cô quả một đời sống, 
Những nếp nhăn trên gương mặt bà già còn nói được một lời đẹp. 
Những nếp nhăn trên da quả táo héo câm lặng xót xa. 
Phải cắn vào trái táo để xem chiếc hột có giống như tưởng tượng. 
Vị chua đến trước 
Vị chua không làm thất vọng. 
Vị chua bao giờ cũng kích thích mạnh mẽ, song phẳng hơn vị ngọt. 
Hai hàm răng khập vào nhau, trái đất nổ tung trong kinh ngạc. 
Lại cắn một nhát nữa để trả thù chiếc hạt đã lẩn trốn. 
Người nhẹ bẩng như đang bay về phía tương lai mong ước… 
Chiếc hột táo tự ti về thân phận mình đến cảm động. 
Trong ruột lớp vỏ cứng là nhân táo, là tình vị tha vừa đắng vừa bùi. 
Vị ngọt đến sau chứ không phải như ta tưởng tượng. 
Vẫn trái táo có vị chua đến trước. 
Cái chua là kết quả cuối cùng của sự biến thành. 
Phải vui sướng nhận cái chua vô tư mới thấy ngân nga vị ngọt. 
Không có loài quả nào chỉ toàn ngọt không chua. 
CHUA - NGỌT – CHUA, là một vòng tròn có thật. 
Ăn đường phèn, tưởng vị ngọt ngự trị mọi cảm giác. Hãy ngừng lại để cho vị ngọt ngân nga đi. 
Cái chua sẽ đến tức thì. 
Vị chua không thất vọng. 
Vị chua chân thực và sòng phẳng. 
Vịo chua mạnh mẻ như tiếng thét như nhát chem., như sự bừng lên sau tiếng tách của công tắc điện, như tiếng nổ của nguyên tử… 
Vị chua mang sự ngọt ngào. 
Có một thời ở rừng, lúc đói phải lấy rau rừng thay cơm. 
Người ta nhắc nhau: “Phàm là những lá có vị chua đều ăn được cả”. 
Thì ra vị chua còn là sự lương thiện, yên ổn, lành lặn… 
“- Này quả chin đỏ, ngọt lừ, coi chừng đấy!” 
A, thì ra cái ngọt còn phải dè chừng, cái chua không đáng sợ.

12-1984

Ngày hoà bình đầu tiên

I

Anh về lại ngôi nhà mình 
Sau mười năm chiến tranh.

Mẹ đón anh buổi bình minh nhập nhoạng, 
Cơn mưa đón anh buổi hừng đông chạng vạng,

Mưa… Mưa… Mưa… 
Mưa ngoài trời 
Khắp nơi, 
Mưa ngoài sân, 
Nhưng cũng mưa cả trong nhà… 
Sau lời mẹ là lời mưa reo ca…

Nhà dột. 
Chỗ nằm chỉ còn đủ độ dài giữa hai chiếc cột 
Chiều rộng bằng khuôn chiếc tăng. 
Mắc võng. 
Lại mắc võng. 
Vẫn là cây theo anh từ rừng về đây làm cột. 
Võng đưa sẽ ướt, 
Nhưng đã có con mọt trong cột làm âm thanh đung đưa

Ngày xưa, 
Chỗ ướt mẹ nằm, sau mười năm 
Vẫn chỗ mưa mẹ đứng 
Mẹ trao cho anh chiếc đèn và bảo 
Đừng để ngọn lửa rụng! 
Mẹ xếp những thùng, chậu, nồi, xoong… 
Khúc nhạc mưa nhà dột tấu lên 
Ru êm cánh võng. 
Người lính nằm im, 
Nghe âm thanh chiến tranh trong người mình cất giọng 
Trong đêm hoà bình đầu tiên.

II

Không có trái bom nào rơi đúng nhà mẹ, 
Không có viên đạn nào bắn thủng mái nhà mẹ 
Chỉ có đứa con trai đi xa 
Chỉ có sự chờ đợi nặng nề giọt xuống 
Đã xuyên thủng mái nhà thành những lỗ to lỗ nhỏ khác nhau

Nắng mưa lọt vào sau 
Xuyên 
Xối 
Những sợi nắng, những sợi mưa nếu có thể nối, cũng chỉ dài 
Bằng một phần sự mong đợi 
Và những hạt nắng, những hạt mưa nếu đem xếp lại, có thể cao hơn mọi trái núi. 
Mười năm, cũng chỉ là thoáng qua, 
Vì tuổi mẹ sáu bẩy lần hơn, 
Mẹ vẫn nói đời mình như nắng trận mưa cơn… 
Mái rạ của mẹ cũng không thủng lỗ chỗ 
Nếu con chỉ đi ra đồng, ra chợ 
Chứ không phải chiến tranh.

Có phải những viên đạn trong vô hình ý nghĩ 
Bắn lúc đêm khuya vào đứa con thơ bé 
Đã để những lỗ thủng lốm đốm trên màu tóc mẹ 
Như nững hạt nắng hạt mưa giọt sót vào đây, 
Để ai ai cũng phải nhìn và vội ngoảnh đi ngay… 
Và đêm nào mẹ cũng khấn, để phập phồng một lần tin, một lần vui, 
Nhưng tai ác hơn, mái nhà cứ thủng. 
Chẳng có na-pan, lân tinh, phốt-pho 
Chỉ có mưa nắng, 
Sự xa vắng, Khiến mái rạ mục mủn, bạc như màu tóc bạc, 
Đôi sẻ tự tình bị hẫng hốt hoảng vù lên, bụi mù như tro bay…

Mong đợi 
Yêu đương, 
Giả định: sống chết 
Của mẹ về con, làm cho con được sống. 
Con trở về giản dị, 
Cái ngỏ nhỏ, mái nhà quê, biến thành cổng trời, thành lâu đài trong mắt mẹ đón con. 
Buổi sớm, 
Nắng xiên nghiêng, 
Anh nằm ngửa, 
Mái nhà có mắt nhìn anh 
Người lính 
Lần đầu tiên giật mình…

Những hạt bụi nhảy múa rung rinh, 
Những con đường sang lên như nắng 
Và mỗi người là hạt bụi lung linh. 
Mẹ vẫn lên nhà xuống bếp một mình, 
Chiến thắng của mẹ là anh 
Niềm vui của mẹ là anh. 
Nỗi buồn của anh không phải trong chiến tranh…

Njhững sợi nắng xuyên qua nhà mình 
Thành những mũi tên 
Thành những viên đạn, 
Bắn tiếp vào anh không gì che chắn 
Phải nhận tất cả, 
Vẫn anh. 
Hôm qua chưa nhận một viên đạn 
Hâm nay nhận những lỗ thủng 
Anh về quê không mang súng 
Vũ khí lúc này 
Hai bàn tay.

Mẹ giục: 
- Ăn cơm, con! 
Hoà bình trong canh cua, mồng tơi, cà 
Và 
Mùi ổ rơm.

1985 

Tác giả bài viết: Vũ Đức Tân

Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Vua Phùng Hưng

                 

  

 

   

 

   

Địa điểm truy cập Web

Locations of Site Visitors

Danh mục

Lượt truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 6


Hôm nayHôm nay : 217

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 41357

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 6375697

Khu du lịch Thiên Sơn - Suối Ngà

Khu du lịch Thiên Sơn - Suối Ngà