TRUNG TƯỚNG PHÙNG KHẮC ĐĂNG, NHỮNG SẺ CHIA DÒNG TỘC

 

 

TRUNG TƯỚNG PHÙNG KHẮC ĐĂNG,

NHỮNG SẺ CHIA DÒNG TỘC

 

Nhà văn Phùng Văn Khai

 

Tôi biết Trung tướng Phùng Khắc Đăng từ những ngày đầu ông mới về Tổng cục Chính trị, đó là vào năm 2001. Một hôm, trời rất rét, đang ngồi trầm tư trong góc phòng trên tầng ba cơ quan Truyền hình Quân đội số 2 Lý Nam Đế nghĩ về những khó khăn của nghề báo hình vất vả thì anh Đặng Quốc Giang gõ cửa phòng tôi giọng gấp gáp:

- Khai có điện thoại ở đầu kia.

Khi ấy cơ quan, cơ bản phóng viên vẫn dùng chung điện thoại dây, máy quân sự thường chỉ là của sếp, điện thoại dân sự ai đó có sáng kiến đóng hộp có chìa khóa để chỉ được nghe không không gọi được. Cuộc sống nó thế. Quy định là quy định. Ai sang thì có điện thoại di động. Cũng nhìn nhau ý tứ lắm.

Tôi rảo bước phía dãy phòng bên kia vừa thầm nghĩ. Ai gọi cho mình mà sớm nhỉ? Máy quân sự thì chắc là đơn vị có việc gì nhờ tuyên truyền chăng? Sao lại đến lượt phóng viên thường như tôi? Có gì phải là các sếp chứ? Tôi là lính chủ lực làm chuyên mục VTV3 Văn hóa - Thể thao Quân đội, toàn phải chủ động liên hệ chứ không như các anh VTV1 Thời sự Chính trị Quốc phòng luôn được các đơn vị đón đưa thắm thiết. Lại nữa, tôi đang gặp khó khăn ở cơ quan. Chắc chắn chả phải tin tốt lành gì. Khi ấy, phim tôi làm về Nhà thơ Hoàng Cầm đang có ý kiến phê phán gay gắt từ Cục Tuyên huấn, quân hàm tôi đã bị chậm một năm.

Tôi lao lung nhấc ống nghe điện thoại.

- A lô, tôi Phùng Văn Khai nghe đây ạ.

Có lẽ ít người khi nghe điện thoại luôn xưng đầy đủ họ và tên như tôi.

Đầu dây phía bên kia, giọng nói nhẹ nhàng, khúc triết nhưng khá xởi lởi vang lên.

- Khai đấy à, mình là Đăng đây.

Đầu tôi lướt nhanh. Tôi không quen ai tên là Đăng cả. Tôi chậm rãi nói:

- Vâng! Nhưng tôi không biết ai là Đăng cả? Xin lỗi…

- Chú Phùng Khắc Đăng ở Tổng cục Chính trị đây. Chào nhà văn trẻ.

Thôi chết, tôi giật thót mình, Thiếu tướng Phùng Khắc Đăng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị. Đã có hai lần tôi đi làm tin khi ông dự Khai mạc các hoạt động về Báo chí Văn học nghệ thuật. Với các thủ trưởng, quy chế đã rõ rồi, là cấp gì, đưa tin như thế nào, giới thiệu ai trước, ai sau. Thiếu tướng Phùng Khắc Đăng mới ở Quân khu 1 về, đã có quy chế về đưa tin khi ông dự các hoạt động trong toàn quân. Nhưng, tôi đâu có việc gì để ông phải gặp trực tiếp qua điện thoại? Có lẽ nào mấy anh Cục Tuyên huấn đã sớm tâu lên thủ trưởng về cái phim kia? Tôi cố bình tĩnh nói:

- Vâng, cháu chào chú ạ, cháu…

- Mình hỏi thăm Phùng Văn Khai tý thôi. Mình mới đọc cái truyện Hồn quỳnh của cậu dự thi trên Văn nghệ quân đội. Viết về lịch sử tốt lắm. Nhân vật Phùng Chấn Sơn mình rất thích. Có khí phách lắm...

- Dạ. Cháu cảm  ơn chú.

Tôi thở phào nhẹ nhõm. Thì ra là một ông tướng mê văn chương. Khi ấy tôi còn chưa ý thức cùng dòng họ Phùng với ông. Tôi lặn lội về Tổng cục Chính trị một thân một mình, khá bơ vơ, đơn độc nhưng luôn ở tư thế điếc không sợ súng.

Nhận rõ tình hình không có gì tồi tệ, tôi mạnh dạn:

- Báo cáo chú, cháu có viết văn thôi ạ, chưa phải nhà văn, các chú các anh ở Văn nghệ quân đội luôn động viên cháu viết…

Câu chuyện mở sang văn chương, cái mà tôi luôn sẵn sàng bộc bạch hết mình không e ngại. Thiếu tướng Phùng Khắc Đăng nói ngắn nhưng sâu sắc về đời, về nghề, về cảm nhận văn chương. Tôi nào biết khi ấy ông đang ở cương vị chỉ đạo cuộc thi lớn của Văn nghệ quân đội.

 Kết thúc cuộc trò chuyện, ông nói:

- Khai nhớ khi nào có thời gian rỗi thì đến gặp chú. Có gì khó khăn cứ gọi điện thoại cho chú.

Tôi vâng dạ đặt máy xuống mà lòng dạ bâng khuâng. Có lẽ nào một vị tướng thủ trưởng Tổng cục Chính trị lại có thể nói với lính quèn như thế được nhỉ? Rõ ràng là tôi đã trò chuyện rất thật với ông. Thủ trưởng còn cho phép tôi có thể đến gặp? Giọng nói, cung cách không có vẻ gì là xã giao cả.

Tôi đã lặng lẽ tự vượt qua biết bao khó khăn để được vào biên chế, được chuyển quân hàm, có lúc thăng trầm nhưng luôn kiêu hãnh trong suốt những năm ở Truyền hình quân đội mà tuyệt nhiên chưa bao giờ đến gặp ông hoặc điện thoại cho ông, càng không bao giờ có ý định nghĩ nhờ vả thủ trưởng bất kể việc gì. Kể cả là việc tâm sự văn chương theo sự cho phép của ông cũng tuyệt nhiên không.

Do thấy tôi không tìm đến với thủ trưởng, có lẽ ông cũng đã quên tôi.

Đó cũng là một việc bình thường.

Trung tướng Phùng Khắc Đăng nghỉ hưu đầu năm 2006, năm 2007 ông sang công tác tại Hội Cựu chiến binh.

Nhưng cuộc đời vốn không bao giờ hết những bất ngờ.

Cứ nghĩ rằng mình quên thủ trưởng thế là xong. Yên phận thủ thường, nuôi vợ nuôi con, viết văn chương tiêu dao tự tại chả hại gì đến ai. Đời sống của tôi chốt lại có hai việc đọc sách và viết sách. Đến bao giờ bước sang bên kia thế giới là xong, thân cát bụi trở về cát bụi, mấy cuốn sách đã viết cho bộ đội ai nhớ ai quên mặc kệ đời. Tôi chuyển sang Văn nghệ quân đội cũng là để thực hiện cái trò an phận ấy. Nhưng ông Đăng lại nói đấy là đất của Khai đấy. Ở đấy Khai có điều kiện tốt để thể hiện cái khướu văn chương, cố lên, đây cũng là cơ hội với nghề đấy Khai ạ.

Đột nhiên một hômTrung tướng Phùng Khắc Đăng đến tìm tôi.

Đó là cuối năm 2009.

Hôm đó, cũng là một sáng mùa đông muộn. Tôi đang uống trà trong phòng với các nhà văn Trung Trung Đỉnh, Sương Nguyệt Minh, Nguyễn Thế Hùng thì nhà văn Ngô Vĩnh Bình gõ cửa thò đầu vào tươi cười nói to:

- Ai là Phùng Văn Khai xuống đón khách víp.

Tôi đặt cạch chén trà mơ màng đứng dậy, mặc kệ Trung Trung Đỉnh và Sương Nguyệt Minh lườm nguýt. Chân bước xuống gốc đại đầu cổng bỗng giật mình thấy chiếc xe biển xanh 80B sang trọng bóng loáng và một vị Trung tướng mái đầu hoa râm đứng tươi cười chào chìa tay về phía tôi.

- Chào nhà văn. Mới sáng đã thờ thẫn sớm thế.

Tôi ngượng nghịu chào vị tướng dưới tán cây đại cổ trăm năm.

- Cháu chào chú! Mời chú lên phòng với anh em…

Tôi thấy ông thoáng ngần ngừ. Nhìn điệu bộ kia của tôi chắc chắn là đang vui chuyện với ai đó. Lên phòng có khi lại khó cho anh em. Đang giờ hành chính như thế này…

 Trung tướng Phùng Khắc Đăng nói dứt khoát.

- Thôi! Chú gặp Khai chút rồi chú phải qua cơ quan. Nói với anh em nhà văn, báo với anh Bảo, anh Thụy là hôm khác chú mời anh em. Còn trưa nay, đúng 11h30, chú mời Khai đến số 1 Trấn Vũ ăn trưa. Tiện thể ta sẽ bàn công việc.

Chiếc xe biển xanh đi rồi tôi còn đứng đực ra đấy như trời trồng. Mãi khi nhà văn Ngô Vĩnh Bình nhắc tôi mới trở về thực tại và biết Trung tướng Phùng Khắc Đăng hiện nay đang là Phó Chủ tịch Hội Cựu Chiến binh Việt Nam đồng thời là Đại biểu Quốc hội khóa XIII.

*

*     *

Bữa ăn trưa đó là một bước ngoặt lớn với tôi.

Và từ đó, tôi thấy được sự thiêng liêng của chữ Phùng, họ Phùng, họ mà tổ tiên, ông bà, cha mẹ truyền cho tôi, đã gần 40 năm.

Hôm ấy có một số anh em họ Phùng như Phùng Hệ, Phùng Danh Thắm, những người đã cùng với ông Đăng làm một số việc nghĩa với dòng họ.

Trung tướng Phùng Khắc Đăng đưa ra hai vấn đề: Sớm hình thành một Ban liên lạc để có tư cách pháp nhân hoạt động và tổ chức một cuộc Hội thảo về Phùng tộc Việt Nam. Để chuẩn bị việc này, ông đã nhờ nhà giáo Phan Thị Bảo viết một cuốn sách nhỏ tóm lược về một số danh nhân họ Phùng bao gồm vua và các đại thần, tướng lĩnh họ Phùng có công với nước.

Được lời như cởi tấm lòng, tôi vốn nung nấu vấn đề này từ lâu nay được ông Đăng gợi ý, tôi như một thuyết trình viên lưu loát đưa ra ý tưởng mà tôi từng ấp ủ, nhất là công việc làm sách là cái nghề tay phải của tôi. Anh Phùng  Hệ nói họ Phùng nhà ta có được chú Khai vào cuộc là yên tâm rồi. Nhưng nói gì thì nói, chú phải làm thật hoành tráng cho xứng với tổ tiên. Tôi biết anh Hệ là người tâm huyết với tổ tiên, anh từng nêu ý kiến chọn một hai người thành thạo Hán - Nôm để anh chu cấp tiền, xe đi khắp mọi miền đất nước thu thập tư liệu về dòng họ, để sau này con cháu hiểu biết về cha ông dòng họ tuy nhỏ nhưng rất đáng tự hào.

Tôi chính thức làm việc với Trung tướng Phùng Khắc Đăng từ khi ấy.

Làm việc với ông, mới thấy nhiều đức tính khác người. Cẩn thận, tỉ mỉ nhưng khoáng đạt, luôn nắm cái lớn, vì việc chung, sẵn sàng bỏ mọi lỗi nhỏ nhưng chủ trương lớn phải được thực hiện đúng tiến độ, chất lượng và hiệu quả. Thực người thực việc. Chưa bao giờ thấy ông sai hẹn, dù là mưa bão, ốm đau. Việc nước ở Quốc hội, việc quân ở Hội Cựu chiến binh Việt Nam, việc nhà ở Thạch Thất, thậm chí sau này là việc riêng làm rể ở Tuyên Quang thảy đều rõ ràng, khoa học, có kế hoạch, có sơ kết, tổng kết liên tục. Bão lũ đi Sơn La cùng đoàn Đại biểu Quốc hội đến với dân dẫu bị các “già làng” kém tuổi xưng là bố vẫn cười vui; khi ăn cỗ giỗ nơi này nơi khác dẫu bị xếp vào mâm có phụ nữ trẻ em cũng niềm nở. Khi dâng hương hành lễ nghiêm cẩn, thành tâm; lúc chơi với cháu nội, cháu ngoại cười vang tuế tóa; lại lắm phen bị cấp dưới phân đi đóng thế việc họ việc làng vẫn phấn khởi vui tươi; dẫu có lúc bị các em dân tộc Kinh, Mường vây hãm rượu chè vẫn an nhiên tự tại. Thật là sắm đủ các vai. May thay họ Phùng có một người như thế.

Không ít lần, khi chỉ có tôi với Tiến sĩ Phùng Thảo, hai chú cháu tâm sự với nhau:

- Họ Phùng mình may mắn có đồng chí Trưởng ban liên lạc luôn đủ tiêu chí để ta đưa lên tuyến đầu mà không phải lo lắng gì cả.

- Hồng phúc tổ tiên phù hộ độ trì chăng? Hơn chục năm nay, chỉ tính riêng về sức khỏe đi Đông, Tây, Nam, Bắc, nếu không có ngài cũng đã gay go.

- Mong ngài sống thêm vài chục năm nữa giúp họ cái chức hữu danh vô thực này.

- Yên chí! Còn vượng lắm…

Đúng là lý luận của họ Phùng. Vừa chả giống ai vừa như giống tất thảy. Điều này, cỡ nguyên Chánh văn phòng Ban Tuyên giáo Trung ương Phùng Thảo khả năng mới tường minh được.

*

*    *

Đây lại nói Trung tướng Phùng Khắc Đăng chỉ đạo Hội thảo Họ Phùng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ đất nước.

Việc đầu tiên, tôi và tiến sĩ Phùng Thảo thông qua dự kiến các tham luận theo chủ đề Hội thảo, mời các tác giả viết theo chủ đề, tránh trùng lặp, tránh sáo mòn không phải dễ. Phải là các cây đa cây đề, cũng phải có yếu tố mới. Tất cả vì chất lượng Hội thảo.

Sau nửa tháng làm việc, điện thoại khắp trong Nam, ngoài Bắc. Nội dung Hội thảo bước đầu chốt lại như sau:

Trải qua các triều đại, từ thời Hùng Vương, thời Tiền Lý, Ngô - Đinh - Lý - Trần đến Lê - Nguyễn và hiện nay, thời đại Hồ Chí Minh, họ Phùng từng có các vị vua và nhiều danh thần, danh tướng phò tá để giữ nước được độc lập, tự chủ, nhân dân được tự do hạnh phúc. Các vị khoa bảng, danh tướng, danh thần, tiền nhân của họ Phùng mà lịch sử ghi chép và nhân dân luôn ghi nhớ công lao đời nào cũng có.

Trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam, có thể khẳng định, họ Phùng đã có những đóng góp lớn lao về nhiều mặt, cùng với nhân dân cả nước xây dựng các nền tảng chính trị, quân sự, văn hóa, kinh tế, xã hội tiến bộ, góp phần làm rạng danh dân tộc Việt Nam.

Với tâm thức tiếp tục làm sáng rõ, đúng đắn, khoa học, khách quan về dòng họ Phùng trong tiến trình phát triển của lịch sử Việt Nam, Ban tổ chức, những người đại diện của dòng họ Phùng trên toàn quốc tổ chức Hội thảo Khoa học Họ Phùng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ đất nước, dự kiến phải thật trang trọng.

Để Hội thảo đạt chất lượng cao và khách quan, khoa học, Ban tổ chức phải mời được các nhân sĩ trí thức, nhà sử học, nghiên cứu lịch sử, các nhà văn, các tác giả trên toàn quốc và ở nước ngoài viết tham luận theo các chủ đề sau:

1. Vai trò của Bố Cái Đại vương Phùng Hưng trong công cuộc đấu tranh chống lại ách đô hộ nhà Đường, xưng Vương, trị quốc.

2. Vai trò, công lao của Hữu tướng quân Phùng Thanh Hòa trong cuộc khởi nghĩa Lý Nam Đế chống quân xâm lược nhà Lương, giành độc lập dân tộc.

3. Vai trò, công lao của tướng quân Phùng Hạp Khanh trong khởi nghĩa Mai Thúc Loan.

4. Vai trò, công lao của tướng quân Phùng Hữu Nhân trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống do Lê Hoàn lãnh đạo.

5. Vai trò, công lao của thái phó Phùng Tá Chu, trọng thần hai vương triều Lý - Trần.

6. Vai trò, công lao của Tứ quận công Phùng Quang Lộc - Danh tướng thời Lê trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, giúp Lê Lợi đánh đuổi giặc Minh.

7. Vai trò, vị trí và những đóng góp tiêu biểu của trạng Bùng Phùng Khắc Khoan.

8. Vai trò của Đô đốc - Thượng tướng Phùng Phúc Kiều (1724-1790) công thần thời hậu Lê với việc khai khẩn vùng biển Cửa Lò - Nghệ An.

9. Các bà mẹ họ Phùng sinh con làm Vương, Tướng nổi tiếng trong lịch sử dân tộc Việt Nam.

10. Vai trò dòng họ Phùng với vương triều Lê.

11. Vai trò dòng họ Phùng với các vương triều Nguyễn.

12. Các nhà khoa bảng họ Phùng trong các triều đại phong kiến Việt Nam.

13. Vai trò của các nhân vật dòng họ Phùng từ sau Cách mạng Tháng Tám 1945.

- Các anh hùng, liệt sĩ, bà mẹ Việt Nam anh hùng họ Phùng trong các cuộc chiến tranh vệ quốc.

- Các nhà văn hóa, chính trị, xã hội nổi bật.

- Các vị tướng trưởng thành trong các cuộc chiến tranh và thời bình.

- Các nhà khoa học, kinh tế…

Khi đã có nội dung dự kiến trên, Trung tướng Phùng Khắc Đăng trầm ngâm nói.

- Có lẽ anh em chú cháu mình phải đến tận nơi ở của từng người mời chân thành từng tác giả viết bài mới được. Chúng ta phải thật thành tâm và thành kính với giới nhân sĩ trí thức. Phải coi đây là phương châm lâu dài, là lẽ sống còn của Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam.

Tôi và Tiến sĩ Phùng Thảo hiểu đây chính là tôn chỉ hoạt động của Ban liên lạc.

*

*     *

Người đầu tiên Ban liên lạc đến tận nhà mời là nhà văn Hoàng Quốc Hải.

Đó là một ngày giáp Tết 2010, Trung tướng Phùng Khắc Đăng, Tiến sĩ Phùng Thảo và tôi đi tắc xi đến nhà ở của nhà văn Hoàng Quốc Hải ở một ngõ nhỏ phố Pháo Đài Láng. Đường đông nghẹt. Ai cũng tất bật với công cuộc mưu sinh, biếu xén giáp Tết. Tắc xi vòng vèo mãi mới chọn được bó hoa tươi. Đường cấm linh tinh cả, gần 9h tối mới tới được nhà văn.

Nhà văn Hoàng Quốc Hải là một bậc thầy của tôi. Ông đang rất nổi tiếng với bộ tiểu thuyết Bão táp triều TrầnTám triều vua Lý.

Được điện từ trước, vợ chồng nhà văn mở cửa đón chúng tôi.

Trung tướng Phùng Khắc Đăng xúc động nói:

- Thay mặt anh em dòng họ Phùng, chúng tôi đến chúc Tết nhà văn. Bộ Tiểu thuyết lịch sử triều Trần của anh, tôi đã đọc và rất tâm đắc.

Nhà văn Hoàng Quốc Hải mái đầu bạc trắng xúc động đón bó hoa:

- Tôi xin chúc mừng họ Phùng. Các anh quả là những người con rất có hiếu với tổ tông. Tôi chỉ xin nhận hoa. Còn thù lao tham luận xin được để thắp hương các cụ.

Trung tướng Phùng Khắc Đăng tươi cười nhỏ nhẹ:

- Về vấn đề Hội thảo, hôm nay chúng tôi đến xin tham khảo ý kiến của anh, những trăn trở của anh về họ Phùng và cụ Phùng Tá Chu, xin để tùy anh viết theo khách quan lịch sử. Buổi Hội thảo anh em họ Phùng mong muốn được lắng nghe tiếng nói của giới trí thức về dòng họ Phùng chúng tôi trên tình thần khoa học lịch sử.

Tôi và nhà thơ Vũ Thị Hồng - vợ nhà văn Hoàng Quốc Hải đã mau chóng chuẩn bị mấy ly rượu nhỏ đưa đến. Khi mọi người cụng ly xong, tôi đón chiếc phong bì chúc tết từ tay Trung tướng Phùng Khắc Đăng để vào khay rượu nói với cô Hồng:

- Đây là quà của Phùng Văn Khai chúc tết vợ chồng cô chú.

Mọi người đều vui vẻ chúc mừng.

Cuộc trò  chuyện kéo dài cả tiếng đồng hồ. Ngoài trời sương lạnh rơi lộp bộp. Trong ngôi nhà nhỏ, mái đầu bạc mái đầu xanh sảng khoái nói cười. Khi tiễn ra đến cửa, nhà văn Hoàng Quốc hải bắt tay tôi sau cùng nói:

- Chúc mừng cháu, chúc mừng họ Phùng có được người có tâm như Trung tướng Phùng Khắc Đăng. Khai phải nhớ bây giờ như thế là hiếm lắm.

Thế mà, thấm thoắt, nhà văn Hoàng Quốc Hải đã gắn bó với dòng họ Phùng được gần mười năm.

Mười năm ấy, biết bao câu chuyện cảm động của một nhà văn, một trí thức với các tiền nhân họ Phùng, cũng là danh nhân đất nước. Có lần ở Văn Miếu Quốc Tử Giám, khi lên trao giải cho các cháu họ Phùng đỗ đại học trên toàn quốc, nhà văn Hoàng Quốc hải đã xúc động nói:

- Thật hiếm dòng họ nào làm nhiều việc có ích như dòng họ Phùng. Không chỉ hiếu kính tổ tiên mà các chương trình vì tương lai con em chúng ta như thế này đã cho thấy nét văn hóa tốt đẹp của dòng họ. Ở đây, tôi muốn nói đến vị Trưởng ban liên lạc Phùng Khắc Đăng, ông là con người rất bình dị, nhân văn, thấu hiểu đạo lý làm người.

Một lần, khi anh em đề xuất có sự ghi nhận của dòng họ tôi với các nhân sĩ trí thức, Trung tướng Phùng Khắc Đăng tán đồng và nhắc phải làm thật khéo. Mọi thành viên đều vui mừng đón nhân, riêng nhà văn Hoàng Quốc Hải tỏ ra băn khoăn. Và khi Trung tướng Phùng Khắc Đăng, cả tôi và Tiến sĩ Phùng Thảo trao đi đổi lại ông mới miễng cưỡng nhận lời.

Xin được trích thư điện tử ông gửi cho tôi:

Phùng Văn Khai thân mến,

Chú đã xem hình tấm bằng ghi nhận, nó rất đơn giản nhưng đủ trang trọng, mực thước.

Rất cám ơn cháu và bác Phùng Khắc Đăng cũng như các vị đại diện cho dòng họ Phùng.

Tại đây còn nhận thấy con cháu họ Phùng không chỉ hiếu nghĩa mà còn rất biết cách đối nhân xử thế ở đời.

Sở dĩ chú từ chối là thấy mình là con dân Việt Nam thì mình cũng phải có trách nhiệm làm rõ công lao của các bậc tiền bối đã vì đương thời và hậu thế mà dấn thân. Đó cũng là trách nhiệm và đạo lý của người trí thức đối với việc cần làm thì làm, với việc phải làm thì làm chứ không cần phải sai bảo, và càng không phải làm để lấy công.

 Nay con cháu họ Phùng đã biết đến và ghi nhận, tưởng thế là quá đủ với người cầm bút rồi. Và bây giờ bà con họ Phùng lại muốn biểu hiện tấm lòng ấy bằng vật chất. Trời ơi, ta làm cho các cụ về lâu về dài chứ có một hai cuộc đâu. Phải tiết kiệm cả tiền bạc và thời gian mới lâu dài được. Còn vật chất thì ai chẳng thích và biết bao nhiêu cho đủ.

 Ý chú là như vậy, nhưng nếu điều đó khiến bác Phùng Khắc Đăng và cả cháu không hài lòng thì buộc chú phải vâng lời.

 Nay thư,                                             

 HOÀNG QUỐC HẢI.

Thế mới biết, những căn dặn, chỉ đạo sâu sắc, tỉ mỉ của Trung tướng Phùng Khắc Đăng với các nhân sĩ trí thức luôn được coi là tiêu chí hàng đầu trong các hoạt động của Ban liên lạc đã thấm rất sâu tới công việc của mỗi thành viên, nhiều khi là cả những người cộng tác với họ Phùng.

*

*    *

Hội thảo khoa học Họ Phùng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ đất nước tiến hành ngày 19 tháng 3 năm 2011 đã được tiến hành trên tinh thần tôn trọng tuyệt đối các ý kiến, tham luận, phản biện, phát biểu, kết luận của các nhà nghiên cứu, sử học, khoa học, giáo sư, tiến sĩ các ngành học, nhà văn… Hội thảo là một sinh hoạt văn hóa lớn đầu tiên do Ban liên họ họ Phùng Việt Nam chủ trì thực hiện. Hơn một năm chuẩn bị, hàng chục cuộc điền dã, trao đổi nghiên cứu của các nhà khoa học tâm huyết với họ Phùng đã được thể hiện trang nghiêm nơi Văn Miếu Quốc Tử Giám.

Chủ trì hội thảo là Nhà sử học Dương Trung Quốc - Tổng Thư ký hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Trung tướng Phùng Khắc Đăng - Trưởng Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam. Các thành viên tham gia là những trí thức tiêu biểu: Giáo sư Đinh Xuân Lâm - Chủ tịch hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Giáo sư Lê Văn Lan, Giáo sư Phùng Hữu Phú, Giáo sư Trần Ngọc Vương, Tiến sĩ Đinh Công Vỹ, Nhà văn Hoàng Quốc Hải, Nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân, Tiến sĩ Phùng Thảo, PGS Nguyễn Hữu Sơn, PGS Phùng Minh Hiến, Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên, Giáo sư Phùng Hồ, Giáo sư Nguyễn Tài Thư, Nhà nghiên cứu Phan Duy Kha, PGS Mai Hồng, Tiến sĩ Vương Hường, Nhà giáo Phan Thị Bảo, Nhà báo Đinh Phong, Nhà thơ Ngô Minh…

Giáo sư Trần Lê Sáng, người nghiên cứu và viết rất công phu về Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan từ Sài Gòn đã gửi tham luận cho Ban tổ chức.

Cuộc hội thảo được giới khoa học lịch sử hết sức quan tâm.

Hội thảo diễn ra khoa học, trang nghiêm. Mở đầu là tham luận gây được tiếng vang lớn của Tiến sĩ Đinh Công Vỹ với tiêu đề: Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng - Nhà quân sự hùng tài uy đức thấm sâu vào lòng dân. Giọng đọc to vang, khúc triết như lời hịch trong khói hương trầm thơm ngát Nhà Bái đường Quốc Tử Giám cho mọi người sự xúc động lớn. Các cành nhánh con cháu họ Phùng đứng kín trong nhà, ngoài sân im phăng phắc nghe từng lời của Tiến sĩ sử học luận về công đức của Bố Cái Đại Vương. Sau này, Tiến sĩ Đinh Công Vỹ đã chuyển thể tham luận đó thành chúc văn tưởng niệm đức ngài luôn tuyên đọc nơi lăng vua Phùng Hưng. Đã nhiều năm, mỗi khi vị Tiến sĩ gắn bó sâu sắc với dòng họ Phùng mặc đại lễ đỏ, đầu đội mũ đỏ, chân đi hia thêu rồng ung dung vái chín vái rồi dõng dạc cất cao giọng đọc chúc văn thì hàng vạn người nơi quê Tổ Đường Lâm đều như thấy linh khí non sông chuyển động về.

Âu cũng là cái duyên trời ban của vị Tiến sĩ với họ Phùng vậy.

Khi Nhà văn Hoàng Quốc Hải trình bày tham luận Vai trò của Thái phó Phùng Tá Chu với Vương triều Lý - Trần, toàn bộ hội thảo lặng đi trước sự xúc động sâu sắc của nhà văn với bậc tiền nhân. Lời văn giản dị, sáng trong nhưng vô cùng mạnh mẽ, khẳng định công lao gây dựng Vương triều Trần của vị Thái phó họ Phùng. Công lớn dường ấy mà lịch sử sau này còn nhiều chỗ thiếu công bằng với ông. Rất cần phải có cả một cuộc hội thảo lớn về thân thế cuộc đời và sự nghiệp của vị Thái phó lưỡng triều. Điều này, chỉ vài năm sau, với sự giúp đỡ hết mình của giới sử học, các nhà văn, nhà nghiên cứu mà hàng đầu là Nhà văn Hoàng Quốc Hải và Tiến sĩ Đinh Công Vỹ, hội thảo khoa học Phùng Tá Chu - Thân thế, cuộc đời và sự nghiệp đã được tổ chức thành công tại nơi cụ yên nghỉ vùng đất thiêng Tây Đằng, Ba Vì.

Hội thảo đang diễn ra êm thuận bỗng nhiều tiếng rì rầm, ồ à, có cả tiếng mời người đang phát biểu không nên nói tiếp. Đó là ý kiến của Giáo sư Trần Ngọc Vương về nguồn gốc cái tên và cuộc khởi nghĩa của Phùng Hưng ở đất Đường Lâm hoàn toàn nhiều khả năng ở Thanh Hóa mới chính xác. Tôi thấy đồng chủ trì hội thảo Dương Trung Quốc mấy lần toan ngắt lời vị Giáo sư xứ Nghệ đang bằng kiến thức thâm hậu của mình đưa ra một phản biện lịch sử. Con em họ Phùng đứng phía sau ồn ào, có người căng thẳng. Những giáo sư, tiến sĩ hàng đầu của giới sử học ngẫm ngợi vân vi, không ít vị đi tới người chủ trì đăng ký phát biểu phản biện ý kiến của Giáo sư Vương.

Trung tướng Phùng Khắc Đăng vẫn im lặng lắng nghe và khẽ vẫy tôi đến gần, nhỏ nhẹ:

- Khai sang nói với anh Dương Trung Quốc cứ để Giáo sư Vương nói hết ý và mời các tham luận khác theo trình tự mà không cần thiết phải phản biện ý của giáo sư. Trong khoa học, nhất là về các vấn đề lịch sử, những ý kiến khác nhau là bình thường. Khi kết luận hội thảo, chú sẽ trao đổi với thầy Đinh Xuân Lâm.

Tôi vòng sang báo cáo với Nhà sử học Dương Trung Quốc. Bố cục nhà Bái đường hơi khác nên hai chủ tọa ngồi hai dãy bàn đầu đối diện nhau. Ở giữa là lư hương. Nhà sử học Dương Trung Quốc nghe tôi báo cáo ý kiến của Trung tướng Phùng Khắc Đăng xong khuôn mặt khẽ dãn ra, tươi cười cảm ơn Giáo sư Vương và tiếp tục điều hành. Những tham luận khác vang lên. Vấn đề tồn nghi mà Giáo sư Vương nêu ra, Trung tướng Phùng Khắc Đăng đến bắt tay cảm ơn và nói điều gì đó. Giáo sư Vương tươi cười. Anh em các đoàn họ Phùng đứng phía xa chắc không thể hình dung hết được những xử lý linh hoạt, tôn trọng khoa học lịch sử một cách lịch lãm, giàu kinh nghiệm của vị tướng họ Phùng. Giáo sư Trần Ngọc Vương, trong các cuộc hội thảo lớn tiếp theo của họ Phùng, đều dành nhiều công sức và tâm huyết tham gia. Tình cảm của vị giáo sư nổi tiếng nhưng cũng rất cá tính dành cho họ Phùng ngày càng bền chặt.

Cuộc hội thảo đầu tiên của dòng họ Phùng đã gây tiếng vang lớn. Các báo chí truyền thông đều đánh giá đúng ý nghĩa sâu sắc của nó. Những đóng góp của dòng họ Phùng với đất nước qua các thời kỳ cơ bản được khẳng định, tường minh.

Không ít chi tiết vui từ cuộc hội thảo đầu tiên.

Trong buổi ăn trưa, do không lường hết anh con cháu họ Phùng kéo đến đông đảo, thành thử Ban tổ chức không đặt kịp đủ suất ăn. Dẫu là tiệc đứng thì rau dưa cũng bị vét nhẵn mà không ít người vẫn kéo đến. Làm thế nào đây? Nhà hàng trách móc chúng tôi đặt ít suất mà người đến quá nhiều. Sau một hồi thương thảo, tôi và chị Nguyễn Thị Mạch, vợ anh Phùng Hệ, một người con dâu đảm đang, hiếu thuận của dòng họ Phùng đi đến thống nhất là nhà hàng còn bất cứ thứ gì ăn được cứ cho xào nấu đưa ra. Một mặt, chị Mạch cử lái xe đi sang siêu thị bên kia đường mua ba mươi thùng rượu vang để cho khách uống trước. Đàn ông họ Phùng có cốc rượu thì việc đồ ăn không mấy quan trọng. Nhà hàng chỉ biết lắc đầu đồng thời trong lúc khó khăn đã nảy ra sáng kiến cử nhân viên đi khiêng về hai nồi riêu cua và hai thúng bún ở phố bên cạnh.

Mãi đến hai giờ chiều, con cháu họ Phùng mới rời tay nhau ra để ai về đất nấy.

Thật là một hội thảo nhớ đời.

Sau này, chỉ riêng kinh nghiệm ăn uống, Trung tướng Phùng Khắc Đăng luôn chỉ đạo khi anh em làm cơm ngày giỗ Tổ mùng 8 tháng Giêng ở Đường Lâm là phải có nhiều bát đũa. Không nhất thiết mâm cao cỗ đầy nhưng anh em trăm miền về hiếu kính tổ tiên phải có bát cơm canh. Thường dịp cuối năm, dù bận đến mấy, Trung tướng Phùng Khắc Đăng cũng đều lên làm việc với chính quyền xã, thôn, Ban quản lý di tích Đường Lâm để hỗ trợ một phần kinh phí để nhân dân làm cỗ đón khách thập phương trong ngày giỗ Tổ. Các nhánh họ Phùng từ các vùng Hải Phòng, Nam Định, Hải Dương, Hưng Yên, Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Lạng Sơn, Thanh Hóa, Nghệ An… năm nào cũng đến dự Lễ rất đông đủ. Người họ Phùng cùng với bà con nhân dân Đường Lâm tay bắt mặt mừng tưởng nhớ tiền nhân các ngày mùng 7, mùng 8 tháng Giêng đã trở thành một nét đẹp văn hóa nơi vùng đất cổ kính phong dao.

Trung tướng Phùng Khắc Đăng với kinh nghiệm chủ trì nhiều hội thảo lớn trong suốt cuộc đời quân ngũ của ông, nhất là khi đảm đương cương vị Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị đã hiểu thấu đáo rằng, tiếng vang, sự lan tỏa, hiệu quả lâu dài của mỗi hội thảo là phải phát huy bằng được thành tựu của nó. Vấn đề cốt yếu là phải tập hợp, biên tập và xuất bản được kỷ yếu hội thảo. Hội thảo Họ Phùng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ đất nước phải mau chóng xuất bản được ký yếu. Với đặc thù họ Phùng, tập sách phải có những biên độ mở, phải có những phần bài phong phú, hữu ích, sát sườn với từng cành nhánh họ Phùng trên toàn quốc, cuốn sách phải có tính tri thức và tính giáo dục cao đối với thế hệ trẻ, nó vừa có độ hàn lâm khoa bảng vừa phải bình dị chân thành mới thu hút được nhiều tầng lớp người đọc. Ông cho mời vào Ban biên soạn gồm: Tiến sĩ Phùng Thảo, Tiến sĩ Đinh Công Vỹ, Nhà văn Hoàng Quốc Hải, Nhà văn Phùng Văn Khai, Nhà báo Phùng Thế Nguyện, Nhà văn Đặng Văn Sinh, Doanh nhân Phùng Hệ, Đại tá Phùng Danh Thắm khẩn trương bắt tay vào công việc. Những tư liệu, hình ảnh, bài viết phải trung thực và khách quan từ những kết luận dựa trên tinh thần khoa học lịch sử.

Cuốn sách Họ Phùng Việt Nam tập 1 mà nòng cốt là các tham luận hội thảo ra đời trong bối cảnh đó.

Cuối năm giáp Tết 2011, Ban biên soạn đã không kể ngày đêm để cuốn sách ra đời kịp cho Lễ trao giải thưởng Phùng Khắc Khoan tại Văn Miếu Quốc Tử Giám ngày mùng 6 tháng Giêng năm 2012.

Đã có lúc tưởng như không kịp, bởi cuối năm, việc cấp giấy phép xuất bản không dễ dàng gì. Lại là sách về những tư liệu lịch sử cần phải được thẩm định kỹ lưỡng. Tôi báo cáo những khó khăn với Trung tướng Phùng Khắc Đăng, vị tướng bình tĩnh nói:

- Khai cùng với chú Phùng Thảo làm thật kỹ bản thảo rồi trực tiếp sang trao đổi với anh Lê Huy Hòa - Giám đốc Nhà xuất bản Lao động. Anh Hòa trước công tác ở Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân là người có kiến thức sâu về sách và lịch sử sẽ thuận cho chúng ta. Phải chạy đua với thời gian để có bằng được sách mùng 6 tháng Giêng trao thưởng cho các cháu.

Tôi rời nhà Trung tướng Phùng Khắc Đăng khi đêm đã khuya. Hôm ấy Tết ông Công, Táo quân cưỡi cá chép lên thiên đình tâu trình công việc ở dương gian. Về đến nhà tận Như Quỳnh đồng hồ chỉ 11 giờ đêm. Ngày mai là ngày chủ nhật chắc chắn anh chị em Nhà xuất bản đều nghỉ. Tết đến nơi rồi liệu họ có mặn mà cho cuốn sách của dòng họ không?

Tôi gọi điện cho giám đốc Lê Huy Hòa nói rõ mọi chuyện, nhất là những khó khăn.

Nghe rõ đầu đuôi, Lê Huy Hòa cười vang trong máy:

- Đúng là các anh họ Phùng rất tâm huyết với dòng tộc, nhất là Trung tướng Phùng Khắc Đăng.  Mai là chủ nhật, Khai mang bản thảo sang đây mình sẽ cùng nhau đọc trực tiếp. Giấy phép sẽ xử lý được. Chẳng nhẽ các bậc tiền nhân làm biết bao công việc ích nước lợi dân mà nay anh em ta tiếc ngày nghỉ hay sao.

Tờ mờ sáng hôm sau, tôi ôm bản thảo sang Nhà xuất bản. Lê Huy Hòa quả là một người đọc thần tốc và kiến thức lịch sử của anh hiếm người theo kịp. Anh phân cho tôi đọc những phần liên quan văn học, những gì tồn nghi báo cáo trực tiếp với anh. Suốt ngày chủ nhật, hai anh em xử lý xong cũng là lúc màn đêm buông xuống mịt mùng.

Có giấy phép, vấn đề nhà in cũng không phải dễ.

Chúng tôi đã phải chạy đua tính bằng phút. Chia nhau ra làm, phần ảnh tôi gọi điện chỉ đạo về cho Nguyễn Thị Nhường, cán bộ của Nhà sách Như Quỳnh đem đi in trước. Duyệt xong bìa lập tức chuyển qua đường email để nhà in ra phim. Giám đốc in Lê Việt Dũng, một người anh của tôi lập tức cắt ngắn chuyến về quê làm giỗ ông nội chở nhân viên về khởi động máy in đã đóng niêm để ăn Tết. Sách bìa cứng phải gia công gáy cẩn thận, anh huy động cán bộ công nhân tranh thủ làm đêm.

Khi cuốn sách đầu tiên in xong còn thơm mùi mực tôi đem đến nhà Trung tướng Phùng Khắc Đăng cũng là lúc bóc tờ lịch ngày 29 Tết. Cầm cuốn sách trên tay ông Đăng cảm động nói: - Chỉ có cháu mới làm nổi việc này. Thay mặt Ban liên lạc, thay mặt dòng họ chú cảm ơn vợ chồng Khai.

Cuốn sách Họ Phùng Việt Nam tập 1 đã được ra đời với những tình tiết như thế.

*

*      *

Ngay trong những ngày Tết 2012, khi cuốn sách Họ Phùng Việt Nam tập 1 được in ấn xong, trang trọng và không sai sót, Trung tướng Phùng Khắc Đăng lập tức chỉ đạo thực hiện buổi Lễ trao giải thưởng Phùng Khắc Khoan tại Văn Miếu phải được thực hiện trang trọng, đúng nghi lễ, phải là một nét đẹp văn hóa của họ Phùng Việt Nam.

Cả nhà tôi tuy vất vả nhưng rất vui mừng khi công việc luôn được Trung tướng Phùng Khắc Đăng quan tâm sâu sắc. Tôi còn nhớ những ngày hè nóng nực năm ấy, khi thực hiện xây nhà để chuẩn bị chuyển ra quận Long Biên ở tiện cho nhu cầu công tác và học tập của gia đình, sau hôm khai móng một tuần, khi lớp bê tông còn chưa kịp khô, Trung tướng Phùng Khắc Đăng đã điện thoại cho tôi:

- Chủ nhật này chú sẽ sang thăm và kiểm tra việc xây nhà của Khai, cháu mời bà con hàng xóm nói chú có lưng cơm mời mọi người.

Vợ chồng tôi rất xúc động trước sự quan tâm riêng của ông. Thời điểm này, Trung tướng Phùng Khắc Đăng rất bận. Ông vừa phải tham gia các phiên họp Quốc hội vừa phải chỉ đạo các mảng công tác ở Hội Cựu chiến binh Việt Nam, thời gian đâu còn đến thăm kiểm tra cái nhà cỏn con xây ở một xóm ven sông quận Long Biên. Nhưng tôi biết tính ông, đã hẹn việc gì nhất định sẽ đến chu đáo.

Tôi bàn với mấy anh em bè bạn báo chí ở Long Biên làm mâm cơm mời bà con hàng xóm.

Hôm đó, ai cũng vui mừng, nhiều người dân còn không tin có Trung tướng Phùng Khắc Đăng - Đại biểu Quốc hội đến đây thăm mọi người. Khi tề tựu đông đủ, vị tướng nhỏ nhẹ nói với bà con:

- Cháu Khai về đây xây nhà cũng là về đây ăn ở lâu dài với các cụ, với bà con, với chính quyền địa phương. Tôi xin thay mặt gia đình cháu có lời cảm ơn, mong được bà con xóm giềng đùm đậu, anh em giúp đỡ. Cháu là bộ đội đang công tác, không có nhiều thời gian nên khó chu đáo công việc xây dựng, càng mong bà con giúp đỡ, chỉ bảo cho.

Tôi cùng mọi người im lặng mà xúc động tận đáy lòng. Ai cũng nghĩ một vị tướng ở nơi cao kia thì cần gì phải lặn ngòi ngoi nước đến tận bãi sông để thưa chuyện chỉ vì việc xây nhà của một cậu lính. Mọi thứ cứ theo luật là xong, tiền đường tiền điện thì phải đóng góp theo qui chế khu dân cư. Giấy phép xây dựng thế nào cứ thế mà làm. Có không ít người đến đây xây dựng hùng hổ không coi ai ra gì, nhân dân cũng có chấp nhặt gì đâu. Cần gì phải cẩn thận đến như vậy.

Trong bữa cơm đơn sơ ngồi bên đống sắt thép, gạch vỡ, đám thợ thuyền chân lấm tay bùn, cùng bà con hàng xóm khề khà chén rượu, Trung tướng Phùng Khắc Đăng kể rất nhiều chuyện về đời quân ngũ của ông. Cánh nhà báo bạn tôi không ít người từng là lính của ông ai nấy đua nhau chúc rượu và hỏi chuyện vị tướng.

Tôi xây được căn nhà nhỏ trong sự yêu thương, đùm đậu của rất nhiều người.

Quay lại chuyện Trung tướng Phùng Khắc Đăng chỉ đạo tiến hành buổi Lễ trao giải.

Đây là buổi trao giải đầu tiên của dòng họ Phùng cho các cháu đỗ đại học trên toàn quốc. Việc này đang được cân nhắc sẽ làm thường niên. Đây phải được khẳng định là một nét đẹp văn hóa của dòng họ Phùng ghi nhận thành tựu học tập của con em trên toàn quốc. Vật chất nào có đáng là bao nhưng ý nghĩa của nó phải được trở thành truyền thống của dòng họ. Trong sáu tháng trời cuối năm 2011, tôi và Tiến sĩ Phùng Thảo cùng các anh chị em trong trang web họ Phùng Việt Nam tất bật thống kê, liên lạc, tuyên truyền, lên kế hoạch, chuẩn bị in ấn tài liệu, bằng chứng nhận giải thưởng, khắc con dấu, giấy mời, băng rôn khẩu hiệu, phù hiệu Ban tổ chức… công việc luôn được tiến hành dưới sự chỉ đạo sát sao của Ban liên lạc.

Từ trước Tết, việc xin được tổ chức tại Văn Miếu ngày mồng 6 tháng Giêng không phải dễ dàng gì.

Khi tâm sự với Tiến sĩ Vũ Huy Văn, một người anh của tôi chuyên trách công tác tuyên truyền của dòng họ Vũ - Võ về việc khó có thể đưa được cuộc trao giải của dòng họ Phùng vào Văn Miếu ngày mồng 6 Tết, anh Vũ Huy Văn điện thoại cho tôi:

- Mình đã hẹn với Giám đốc Văn Miếu, sáng mai hai anh em đến thuyết trình.

Đúng hẹn, tôi và anh quân phục chỉnh tề bước vào làm việc với Ban giám đốc Quản lý di tích Văn Miếu. Sau một hồi thuyết trình, phân tích, Tiến sĩ Vũ Huy Văn nói một câu xúc động tất cả mọi người:

- Cụ Phùng Khắc Khoan không chỉ là danh nhân họ Phùng mà là danh nhân của cả nước. Cụ từng là hiệu trưởng trường Đại học đầu tiên của Đại Việt ta tức là Văn Miếu Quốc Tử Giám nơi chúng ta đang ngồi đây. Có lẽ nào việc trao giải thưởng mang tên vị Hiệu trưởng Văn Miếu mà lại không được tiến hành ở Văn Miếu.

Mọi người lặng đi trước ý kiến của vị Tiến sĩ họ Vũ.

Và không ai băn khoăn nữa, tất cả nhất trí đồng lòng để báo cáo thực hiện.

Việc tổ chức trao giải thưởng Phùng Khắc Khoan cho các cháu đỗ Đại học dòng họ Phùng trên toàn quốc tiến hành ngày mùng 6 tháng Giêng đã được sáu năm liền.

Khi về báo cáo lại với Trung tướng Phùng Khắc Đăng, ông tươi cười khen:

- Tiến sĩ Vũ Huy Văn tình cảm và sâu sắc lắm, Khai nhớ làm giấy mời để hôm đó Tiến sĩ tham gia cùng trao giải với anh em.

Việc mời nhân sĩ trí thức tâm huyết với họ Phùng trao giải thưởng là chỉ đạo thấu tình đạt lý của Trung tướng Phùng Khắc Đăng. Ông chia sẻ với anh em:

- Mình phải mời được những người có uy tín, tâm huyết với dòng họ tham gia trao giải thưởng mới có ý nghĩa. Danh nhân là chung của đất nước chứ không của riêng dòng họ nào. Họ Phùng chúng ta phải thật trân trọng kẻ sĩ, trân trọng trí thức. Họ chính là rường cột của quốc gia.

Việc tiến hành trao giải thưởng Phùng Khắc Khoan năm đầu tiên 2012 đã diễn ra như một ngày hội không chỉ riêng với con cháu họ Phùng. Sân Văn Miếu đầu xuân, trong làn mưa bụi bay mờ mịt nơi bảng đồng bia đá, từng đoàn khách không kể là người Việt, người Hàn, người Nhật, người Mỹ, người Pháp, người Nga… các sắc tộc màu da nối nhau vào dâng hương thành kính nơi đạo học đã ngạc nhiên và thích thú trước quang cảnh dòng họ Phùng trang trọng, thành kính dâng hương và trao giải thưởng cho con em đỗ đại học. Các cháu họ Phùng từ mọi vùng quê được các bậc lão trượng đưa đến trang nghiêm, vinh dự nhận phần thưởng trong sự xúc động không phải lúc nào cũng đến ở trong đời. Lão anh hùng Điện Biên Phùng Văn Khầu, mái đầu phơ trắng, mắt sáng long lanh trang nghiêm, sôi nổi nhắc nhở con cháu họ Phùng hãy ghi nhớ ơn đức của các bậc tiền nhân mà phấn đấu tu dưỡng học hành. Lễ trao giải Phùng Khắc Khoan thường niên ở Văn Miếu Quốc Tử Giám đã là một nét đẹp văn hóa độc đáo của dòng họ Phùng Việt Nam.

*

*       *

Sau dư luận tốt đẹp của Hội thảo Khoa học Họ Phùng trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, xây dựng và bảo vệ đất nước và Lễ trao giải thưởng Phùng Khắc Khoan cho các cháu họ Phùng đỗ đại học trên toàn quốc năm 2012, Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam đứng đầu là Trung tướng Phùng Khắc Đăng xác định một số việc cần phải được tiếp tục tiến hành theo hướng thực chất, lâu dài, hiệu quả, đặc biệt là những ứng xử với lịch sử, với tiền nhân là các danh thần, danh nhân họ Phùng trong suốt chiều dài lịch sử.

Cuối năm 2012, khi Huyện ủy Thạch Thất thực hiện sự chỉ đạo của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội chuẩn bị tiến hành Hội thảo khoa học Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan - Thân thế, cuộc đời và sự nghiệp nằm trong chương trình hướng tới kỷ niệm 400 năm ngày mất của ông (1613-2013) đã tìm đến với Ban liên lạc họ Phùng đề nghị phối hợp tham gia. Là hậu duệ của cụ Trạng Bùng, Trung tướng Phùng Khắc Đăng nhận thức sâu sắc đây là dịp để tiến hành các hoạt động có ý nghĩa về giáo dục tuyên truyền không chỉ với con cháu họ Phùng mà là thế hệ trẻ của cả nước. Vị tướng trao đổi và căn cứ từ thực tiễn đề xuất một số việc mà anh em họ Phùng có thể tham gia. Bí thư huyện ủy Nguyễn Doãn Hoàn, nguyên Bí thư huyện ủy Nguyễn Văn Nhàng và các đồng chí lãnh đạo huyện rất phấn khởi trước sự hợp tác toàn diện của Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam. Điều đặc biệt, bác Nguyễn Doãn Thuận - nguyên Bí thư huyện ủy Thạch Thất, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tây (cũ), người từng tổ chức Hội thảo khoa học về Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan trước đó 20 năm (1993) rất tích cực tham gia. Một điều thật thú vị, ông chính là cha ruột của bí thư Nguyễn Doãn Hoàn. Một lần tâm sự với tôi, anh Hoàn nói:

- Khai ạ, mình mấy chục năm trước khi còn là đoàn viên thanh niên từng vác đất vác gạch tôn tạo đền thờ cụ Trạng, bố mình trước đó làm hội thảo về cụ, nay đến mình được tham gia chỉ đạo và thực hiện Hội thảo, đúng là nhân duyên hiếm thấy. Mong muốn được các chú các anh, các nhà nghiên cứu lịch sử, các nhà khoa học, nhà văn nhà thơ giúp đỡ để hậu thế thêm tường minh và tự hào về cụ Trạng Bùng.

Chuẩn bị Hội thảo khoa học lịch sử đòi hỏi phải hết sức công phu. Nhân vật Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan là một danh nhân lớn của đất nước chứ đâu phải là của riêng vùng quê Thạch Thất, của con cháu Phùng gia. Trung tướng Phùng Khắc Đăng chỉ định tôi phải thường xuyên trao đổi và lên họp với các anh Huyện ủy. Tôi cùng các anh Kiều Hoàng Tuấn - Phó Chủ tịch; Kiều Bá Thuyên - Trưởng phòng Văn hóa không kể đêm ngày sáng tối, hễ có gì liên quan là lập tức trao đổi, chia sẻ, thống nhất công việc. Ủy ban nhân dân huyện Thạch Thất trong văn bản quyết định thành lập Ban tổ chức Lễ kỷ niệm, ở phần tổ chức Hội thảo có mời đích danh tôi tham gia. Tôi đem văn bản đó về báo cáo Tổng biên tập Ngô Vĩnh Bình, ông cười tủm tỉm nói:

- Về nguyên tắc, Khai là sĩ quan quân đội, muốn tham gia công việc bên ngoài phải có ý kiến chỉ đạo từ trên bằng văn bản, căn cứ nhu cầu, vị trí vai trò của cơ quan, nhưng việc này Trung tướng Phùng Khắc Đăng đã có trao đổi qua với mình. Cơ quan nhất trí dành thời gian cho cậu tham gia. Cậu phải thực hiện cho tốt, xứng đáng là con cháu cụ Trạng đất kẻ Bùng.

Tôi thầm biết ơn vị thủ trưởng luôn rất hiểu anh em văn nghệ trẻ nghĩ gì, làm gì ông đều ủng hộ, cũng là gỡ cái khó xử cho cá nhân tôi.

Theo hướng chỉ đạo của Huyện ủy và Trung tướng Phùng Khắc Đăng, tôi đề xuất tổ chức thực hiện bộ Hợp tuyển thơ văn Phùng Khắc Khoan. Đã 400 năm, một người lừng danh như cụ Trạng mà chưa có được bộ hợp tuyển trọn vẹn nào. Các triều đại đều tôn vinh, in ấn trước tác của cụ nhưng vẫn khá rải rác. Người đời viết về cụ rất nhiều nhưng nằm tản mát trong các thư tịch, viện nghiên cứu, sách cá nhân… mà chưa hợp lại thành bộ. Bây giờ có điều kiện, dứt khoát phải làm bộ hợp tuyển trọn vẹn, đủ đầy mới xứng với thân thế cuộc đời và sự nghiệp của quan Trạng.

Ý kiến của tôi dường như cũng trùng khớp với tư duy của nhiều người. Lãnh đạo huyện Thạch Thất, Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam nhất trí thực hiện bộ tổng tập trong dịp Lễ kỷ niệm. Phải ra được bộ sách để phục vụ hội thảo. Vấn đề khó khăn ở chỗ, các tư liệu lưu trữ ở Viện Hán Nôm, Thư viện Quốc gia, các Nhà xuất bản, Nhà thờ họ Phùng… chưa có sự thống nhất, một số tư liệu đã thất lạc, thậm chí có một số là dị bản chưa tường minh đích xác là của cụ hay của người nào khác.

Cái khó ló cái khôn, khi nhận thực hiện nhiệm vụ tổ chức biên soạn bộ Hợp tuyển, tôi và Tiến sĩ Phùng Thảo bàn nhau phải dựa vào tất cả các nguồn, đặc biệt là dân gian, những thế hệ cây đa cây đề đi trước. Khi làm việc với bác Nguyễn Doãn Thuận để lấy nguồn tư liệu từ cuộc hội thảo trước cách đó hai mươi năm, khi trao tài liệu, bác Thuận cố vấn, nếu có điều kiện hãy tìm gặp Giáo sư Trần Lê Sáng, một chuyên gia nghiên cứu và viết rất toàn diện về cụ Trạng Bùng. Bác Thuận nói:

- Các anh nên tìm gặp Giáo sư Sáng. Ở hội thảo trước, những tham luận công phu nhất phải kể đến của Giáo sư Bùi Duy Tân, Giáo sư Trần Quốc Vượng và Giáo sư Trần Lê Sáng. Hai vị kia đã qua đời nay chỉ còn ông Sáng. Tìm được nhân vật này sẽ có nhiều tư liệu lắm.

Bắt tay bác Thuận mà lòng tôi xôn xao khó tả. Ôi các bậc cha anh sao nặng nghĩa nặng tình. Đầu những năm chín mươi, khi miếng ăn còn không đủ các cụ đã nghĩ và làm những việc có ích về văn hóa, những ứng xử trọn nghĩa vẹn tình với tiền nhân. Bây giờ đủ đầy, nếu ta không làm được đến nơi đến chốn là có tội. Khi báo cáo với Trung tướng Phùng Khắc Đăng, ông chỉ đạo:

- Bằng mọi cách phải tìm được đầy đủ các tư liệu về cụ. Nên kết hợp với anh em bên Viện Hán Nôm để nghiên cứu tài liệu, chỗ nào chưa dịch được thì thuê dịch, huyện không có kinh phí thì dòng họ sẽ lo liệu. Phải làm hết sức có thể.

Ông như truyền ngọn lửa bền bỉ sang anh em cộng sự. Ngay tuần tiếp đó, tôi lên đường vào Thành phố Hồ Chí Minh tìm gặp Giáo sư Trần Lê Sáng. Giáo sư ở trong một căn nhà nhỏ. Khi nắm bàn tay gầy guộc của ông xưng là con cháu họ Phùng đến xin ý kiến về hội thảo cụ Phùng Khắc Khoan, mắt vị Giáo sư già ánh lên những tia sáng ấm áp.

- Ngày trước, bọn mình làm còn một số điểm chưa được công phu, thấu đáo. Nay anh em trẻ hãy cố gắng nhé. Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan là một trong những tinh túy độc đáo bậc nhất của Việt Nam ta đấy.

Tôi trò chuyện với ông, báo cáo, dự tính những công việc phải thực hiện của bộ hợp tuyển và xin phép được sử dụng công trình nghiên cứu của ông về Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan. Vị Giáo sư tỉ mỉ dặn dò, trao đổi, bổ khuyết những gì còn thiếu và nói với tôi:

- Tôi đã già rồi, có lẽ từ giờ đến khi nhắm mắt chưa chắc đã trở ra Hà Nội. Đằng đẵng bao nhiêu năm nay chỉ mơ ước được làm bộ tổng tập về trước tác của Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan mà chưa có điều kiện. Đây không chỉ riêng nguyện vọng của tôi, mà còn là của các anh Bùi Duy Tân, Trần Quốc Vượng. Nay dòng họ Phùng thực hiện mới đúng là vật về chủ cũ, con cháu tôn vinh tiên tổ còn gì tốt bằng. Mình viết cái thư, Khai mang ra Viện Hán Nôm để tiện sử dụng tư liệu.

Tôi chào bậc tiền bối mà lòng thêm vững tin công việc sẽ nhất định thành tựu. Với những tấm lòng trọng kẻ sĩ đến nhường này nhất định việc của chúng tôi phải thành công. Tôi hứa khi thực hiện xong bộ hợp tuyển sẽ đem đến biếu Giáo sư. Ông nhìn tôi tin tưởng. Sau này, khi bộ sách in ra, tôi đã đem bộ sách đến tận nhà để biếu Giáo sư.

Ra Hà Nội, tôi cùng Tiến sĩ Phùng Thảo, Tiến sĩ Đinh Công Vỹ tới Viện Hán Nôm. Tiến sĩ Đinh Công Vỹ vốn là cán bộ ở đây. Mấy năm nay, ông luôn gắn bó với họ Phùng. Bất kể là việc gì họ Phùng mời, ông đều lập tức hành quân. Thật hiếm có người vì dòng họ khác như Tiến sĩ Đinh Công Vỹ.

Nhưng những khó khăn vẫn liên tiếp mở ra.

Viện trưởng Viện Hán Nôm Trịnh Khắc Mạnh niềm nở tiếp chúng tôi đồng thời gọi cán bộ tra tìm nguồn tư liệu về Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan, cả những sáng tác thơ văn của cụ. Sau nửa ngày tra cứu, một phần không nhỏ tư liệu bị xuống cấp nghiêm trọng, nhiều trang không đọc được, nhiều trang đã mủn mất. Hai mươi năm trước, nhóm các Giáo sư Trần Lê Sáng, Bùi Duy Tân, Trần Quốc Vượng khi thực hiện hội thảo về Phùng Khắc Khoan đã cho triển khai dịch, sao chép, bổ cứu… nhưng nguồn đã dịch đó bây giờ không biết nằm ở nơi nào. Nếu bây giờ tổ chức dịch lại, riêng về khoản công văn giấy tờ qua lại xin cấp phép cũng phải hàng tháng. Lại phải mất hàng tháng để mời người dịch, thẩm định, hiệu đính, đối chiếu, kết luận mới có thể sử dụng. Thời gian hội thảo đã cận kề.

Chúng tôi rời Viện Hán Nôm trong tâm trạng bồn chồn buồn bực. Cũng không thể trách được ai bởi việc này chưa bao giờ được giao cụ thể cho một cơ quan tổ chức nào. Cái khó ló cái khôn, tôi nói với Tiến sĩ Phùng Thảo:

- Mai cháu sẽ tìm đến gia đình Giáo sư Bùi Duy Tân, người từng chủ biên nhiều sách về cụ Phùng Khắc Khoan. Bản thân Giáo sư là người hết sức nghiêm khắc, chắc chắn sẽ còn lưu tư liệu đã được dịch.

Tiến sĩ Thảo phân công tôi tiến hành theo kế hoạch, có gì báo cáo lại với ông.

Hôm sau, thông qua một số anh em văn nghệ sĩ, tôi tìm đến nhà Giáo sư Bùi Duy Tân quãng gần ga Giáp Bát. Ngôi nhà nhỏ hai tầng cây cối um tùm. Tủ sách của giáo sư nghiêm ngắn dàn dạt những sách đông tây kim cổ. Chúng tôi tìm mãi, tìm mãi nhưng không thấy tư liệu gì về cụ Phùng Khắc Khoan. Chỉ có một cuốn kỷ yếu in chung của hội thảo trước ố vàng giống như cuốn sách mà chúng tôi đã có.

Một ý kiến đề xuất:

- Ta thử tìm xem máy tính của cụ biết đâu trữ ở trong đấy?

Người con trai giáo sư sốt sắng mở máy để chúng tôi tìm.

Chúng tôi tìm hồi lâu nhưng cái cần tìm vẫn tuyệt nhiên không có.

Người con trai giáo sư đăm chiêu nói:

- Tôi biết tính cha tôi rất cẩn thận. Những tài liệu quan trọng trước khi mất, ông đều giao cho các cơ quan theo vai trò nghiên cứu từng mảng cả rồi.

Mọi người chưa biết nói gì, bỗng anh nói tiếp:

- May ra còn một chỗ, đó là bên Nhà xuất bản Giáo dục. Khi bố tôi còn sống, tôi có nghe loáng thoáng ông giao các tư liệu về cụ Phùng Khắc Khoan cho họ thì phải.

Một tia hi vọng lại lóe lên.

Nhà xuất bản Giáo dục, kho lưu trữ khổng lồ các tài liệu sách báo liên quan đến giáo dục kia liệu có còn lưu giữ các tài liệu về cụ Trạng Bùng không? Ở nơi mông mênh ấy liệu anh em có quan tâm để tìm cho mình không? Dẫu sao mặc lòng, chúng tôi càng phải vững tâm hơn nữa.

Thật trời không phụ lòng người, không biết nhân duyên thế nào, vị phụ trách phần tư liệu cũng là một người họ Phùng sốt sắng hứa sẽ tìm. Ngay trong đêm, chị điện thoại cho tôi đã tìm thấy nguồn tư liệu được dịch quý hiếm đó. Đây là nguồn tư liệu rất tin cậy của các vị giáo sư Hán Nôm hàng đầu mất bao công lao thực hiện trong hàng chục năm trời.

Tôi báo cáo Trung tướng Phùng Khắc Đăng, vị tướng vui mừng chỉ đạo phải có công văn sang xin thật đàng hoàng. Đây là tài sản tinh thần của cụ với bao nhiêu công lao của các thế hệ lưu giữ, bảo quản, dịch… nên khi tiếp nhận phải biết trân trọng.

Tôi đã thực hiện đúng theo chỉ đạo của ông.

Để hội thảo cũng như bộ Hợp tuyển thơ văn Phùng Khắc Khoan có sức nặng và bao hàm tất cả các lĩnh vực đúng như thân thế cuộc đời và sự nghiệp của ông, Trung tướng Phùng Khắc Đăng chỉ đạo phải mời các nhà nghiên cứu, những giáo sư tiến sĩ, nhà văn nhà thơ hàng đầu sưu tầm và viết về cụ. Trang web họ Phùng Việt Nam đăng tải liên tục những bài viết, tư liệu, tác phẩm, hình ảnh liên quan đến cụ Phùng Khắc Khoan để giới nghiên cứu toàn quốc bàn thảo, đóng góp ý kiến cho khách quan, khoa học. Tấm lòng mời gọi tấm lòng. Niềm vui lan tỏa niềm vui. Nhiều nhà nghiên cứu, các tác giả toàn quốc hồ hởi tham gia viết bài rất sôi nổi. Khi cho công bố những bài viết của các cây đa cây đề như Giáo sư Trần Lê Sáng, cố Giáo sư Bùi Duy Tân, cố Giáo sư Trần Quốc Vượng… đã nhận được sự hưởng ứng hết sức nhiệt thành của giới nghiên cứu và bạn đọc cả nước. Nhiều tác giả ở nước ngoài như Hàn Quốc, Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, nơi thơ văn Phùng Khắc Khoan đã vượt ra khỏi biên giới Đại Việt có mặt trong tư thế ngoại giao cũng có bài viết gửi về.

Nhìn chồng bản thảo cao dần, vững vàng như một quả đồi nhỏ trên bàn làm việc, tôi và Tiến sĩ Phùng Thảo có lúc đã rơi nước mắt.

Bài vở về đến đâu, Ban biên soạn tiến hành phân loại, rà soát, biên tập ngay đến đó. Ban biên soạn gồm Tiến sĩ Phùng Thảo, Tiến sĩ Đinh Công Vỹ, Nhà văn Đặng Văn Sinh, PGS.TS Nguyễn Hữu Sơn, Nhà văn Hoàng Quốc Hải và tôi miệt mài đêm ngày soi rọi từng chữ, từng chữ. Nhà văn Đặng Văn Sinh từ thị trấn Sao Đỏ lên ở nhà tôi cả tuần để thẩm định phần chữ Hán. Lắm khi thấy nhà văn và Tiến sĩ Đinh Công Vỹ trao đổi, tranh luận đến mức gay gắt chữ nọ chữ kia tôi không khỏi mừng thầm.

Khi công việc đã hòm hòm, bê đống bản thảo được đóng thành ba tập lớn nặng tới sáu bảy cân đem đến trình Trung tướng Phùng Khắc Đăng, tôi và ông đã ngồi lặng đi đến vài phút trong một buổi chiều mùa đông chạng vạng góc Tây hồ.

Mãi lúc sau, ông mới lên tiếng:

- Chú không ngờ công trình lại bề thế đến như thế này. Công đầu phải thuộc về cháu và Tiến sĩ Phùng Thảo.

Trung tướng Phùng Khắc Đăng sát sao chỉ đạo việc in ấn bộ sách phải hết sức khẩn trương nhưng tuyệt đối không được sai sót. Ông bảo:

- Hôm trước, chú đã trao đổi với Nhà thơ Hữu Thỉnh - Chủ tịch Ủy ban các Hội liên hiệp Văn học Nghệ thuật toàn quốc, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam và anh Thỉnh đã đồng ý viết lời giới thiệu cho bộ sách. Khai bám sát và làm việc với nhà thơ Hữu Thỉnh cho đạt tiến độ.

Tôi lập tức thực hiện mệnh lệnh của ông.

Quá trình in ấn, xuất bản bộ Hợp tuyển thơ văn Phùng Khắc Khoan đúng như là một chiến dịch mà vị tổng chỉ huy là một vị tướng dẫu hai vai còn gánh vác việc ở Hội cựu chiến binh Việt Nam và tham gia Đại biểu Quốc hội nhưng vẫn luôn dành nhiều thời gian và tâm huyết. Bộ sách ra đời là một tự hào lớn của dòng họ Phùng Việt Nam. Trong Hội thảo khoa học Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan - Thân thế, cuộc đời và sự nghiệp, bộ sách - một công trình khoa học lớn đã gây kinh ngạc cho rất nhiều người. Nhân dân Phùng Xá - Thạch Thất lần đầu tiên thấy được toàn vẹn vẻ đẹp vừa hàn lâm vừa nôm na đồng áng của cụ Trạng qua từng trang sách.

Hội thảo khoa học Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan - Thân thế, cuộc đời và sự nghiệp diễn ra  với tinh thần khoa học lịch sử rất cao. Giáo sư Vũ Khiêu, vị khách danh dự đặc biệt trong diễn ngôn của mình đã hết sức xúc động khi Thành phố Hà Nội chỉ đạo thực hiện cuộc hội thảo giàu ý nghĩa lịch sử và chặt chẽ về học thuật như vậy. Bậc lão trượng tuổi đã gần trăm vẫn có những lời minh triết về Đức quan Trạng đủ thấy dù ở chế độ nào, hiền tài trong trời đất cũng luôn dành những lời lẽ tốt lành nhất hướng đến người đi trước.

Chủ trì hội thảo, Nhà sử học Dương Trung Quốc điều hành như điều hành phiên họp Quốc hội khiến buổi Lễ càng trọng thị, trang nghiêm, đúng tinh thần khoa học. Đồng chủ trì Hội thảo, Trung tướng Phùng Khắc Đăng - Trưởng Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam luôn tươi tắn lắng nghe mọi ý kiến trên diễn đàn. Từng tham gia nhiều hội thảo, nhưng chắc chắn hội thảo khoa học Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan - Thân thế, cuộc đời và sự nghiệp giàu ý nghĩa với ông nhất. Cũng như ông, Bí thư Nguyễn Doãn Hoàn, người cách đây vài mươi năm khi độ tuổi thanh niên cùng anh em vác đất khiêng gạch tôn tạo Đền thờ quan Trạng chắc không dám nghĩ đến một ngày mình ngồi ở ghế chủ trì hội thảo về một nhân vật lịch sử mà người cha đẻ đã cùng với các bậc đa đề thực hiện tôn vinh trước đó 20 năm.

Hội trường sức chứa 200 người không còn một chỗ trống. Nhiều người phải kê ghế ngồi ở hành lang. Các đoàn con cháu họ Phùng mọi vùng miền kéo về hân hoan như đi dự hội. Ai cũng muốn được gần hơn quan Trạng. Ai cũng tự hào mang dòng máu họ Phùng.

Trong các hoạt động kỷ niệm 400 năm ngày mất Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan (1613-2013) nhiều hoạt động đã trở thành những sinh hoạt văn hóa cộng đồng bổ ích cho nhân dân, nhất là đối với thế hệ trẻ. Khi cùng có một đường đi chung, mọi trái tim cùng hướng về một đích cũng là lúc những vẻ đẹp tưởng như khuất lấp thường ngày đã hiện ra lấp lánh. Làng Bùng xã Phùng Xá, Thạch Thất năm nào ngày 24 tháng 9 Âm lịch giỗ Đức quan Trạng cả làng đều tề tựu ở sân đền thờ hương hoa tưởng nhớ bậc tiền nhân. Năm kỷ niệm lớn này, lần đầu tiên, thành phố Hà Nội chỉ đạo tổ chức nhiều hoạt động mà người dân hằng mong đợi. Sới vật làng Bùng, nơi Hữu tướng quân Phùng Thanh Hòa, vị tướng trụ cột từng phò trợ Lý Nam Đế lập quốc được dân phong là Trạng Vật cũng là nơi trung tâm diễn ra các hoạt động chính Lễ kỷ niệm.

Từ tiềm thức văn hóa sâu xa, từ nguyện vọng của nhân dân, Ban tổ chức của huyện Thạch Thất quyết định xây dựng và biểu diễn một vở chèo về quan Trạng. Với cuộc đời vô cùng phong phú, dẫu nhiều thăng trầm nhưng luôn một lòng ưu nước, ưu dân như đức quan Trạng thì việc thể hiện dưới một tích chèo là rất cần thiết. Bản thân cụ Trạng cũng là một tác gia văn chương lừng lẫy một thời không chỉ ở Đại Việt mà còn vang tận phương Bắc, các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Triều Tiên. Việc xây dựng vở chèo là một dấu son, một sự khác biệt thú vị trong Lễ kỷ niệm.

Từ quyết tâm ấy, các nhà soạn chèo nổi tiếng đã miệt mài xây dựng tác phẩm chèo về quan Trạng. Kịch bản được viết rất công phu từ các nguồn tư liệu. Thể loại chèo vốn quen thuộc nơi thôn ấp một lần nữa phát huy được khả năng lay động lòng người. Dẫu là thế, khi xác định sẽ truyền hình trực tiếp thì việc dàn dựng và biểu diễn của cả một tập thể phải được thực hiện hết sức nghiêm túc, tuân thủ mọi điều kiện khách quan và chủ quan. Vở chèo khi lên sóng truyền hình, nó không đơn thuần là tấm lòng của nhân dân Phùng Xá đối với cụ Trạng mà sức lan tỏa sâu rộng của nó đã ở tầm quốc gia rồi.

Nhiều lần tham gia chỉ đạo các chương trình lớn có truyền hình trực tiếp, Trung tướng Phùng Khắc Đăng hiểu thấu đáo rằng, sẽ có không ít thách thức phải vượt qua. Câu chuyện kể về cụ Trạng dưới hình thức chèo phải vừa đạt được tầm tư tưởng, tính nghệ thuật phải vừa không thể sai sót về chính trị. Quan hệ giữa ta và Trung Quốc luôn là mối quan hệ được các giới chức đặc biệt quan tâm. Những cuộc đi sứ của cụ Trạng sẽ phải xử lý sao đây? Những trăn trở của Phùng Khắc Khoan khi tuổi trẻ lựa chọn con đường đi cho mình cũng là cả vấn đề. Sự liên quan với các nhân vật lịch sử khác cũng phải xử lý thấu đáo trên tinh thần vì nghĩa lớn, vì cái chung. Không thể nâng một nhân vật lịch sử này lên để làm sai lạc một nhân vật lịch sử khác. Giọng điệu kể chuyện sẽ như thế nào? Quy ước sân khấu sẽ ra sao? Một bài toán tổng thể cần sự giải đáp của cả một tập thể lớn để đáp ứng nguyện vọng của nhân dân đã được Nhà hát chèo Hà Nội, tác giả kịch bản, đạo diễn chương trình, các ban ngành liên quan dàn dựng gần một năm mới hoàn tất. Những khi tháp tùng Trung tướng Phùng Khắc Đăng cùng Ban tổ chức đi duyệt vở chèo về cụ Trạng, tôi càng thấy được tầm nhìn, bản lĩnh, đặc biệt là sự đồng cảm sâu sắc, sự thấu hiểu ngọn ngành của vị tướng với những người làm nghệ thuật. Càng thấy được, trong quãng thời gian dài Trung tướng Phùng Khắc Đăng với cương vị Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị đã lãnh đạo chỉ đạo hết sức hài hòa, sáng tạo trên nguyên tắc quan điểm văn hóa nghệ thuật của Đảng mà vẫn giữ được chất nghệ sĩ cho anh em sáng tạo, sự thăng hoa của các đơn vị, cá nhân mỗi nghệ sĩ làm công tác văn học nghệ thuật trong Quân đội.

Vở chèo Phùng Khắc Khoan trong chương trình Lễ kỷ niệm sau đêm truyền hình trực tiếp đã nhận được sự đồng cảm lớn của khán giả xem truyền hình và sự đánh giá đúng mức của giới chuyên môn.

Hẳn nơi chốn linh thiêng, Đức quan Trạng đã cảm nhận được tấm lòng thành của hậu thế.

*

*     *

Sau Lễ kỷ niệm, tôi như được khai tâm khai trí rất nhiều điều. Tôi đã được học thông qua công việc cách xử lý, ứng xử, tổ chức thực hiện khoa học và hiệu quả từ nhiều bậc thầy trong đó có Trung tướng Phùng Khắc Đăng. Cũng từ đó, tôi thấy quý thời gian hơn bao giờ hết và xác định phải làm việc nhiều hơn, khoa học hơn, đặc biệt là thiết thực theo khả năng của mình. Những cuộc đi cùng ông lên Sơn Tây gặp gỡ vợ chồng anh Phùng Hệ - Nguyễn Thị Mạch càng cho tôi nung nấu nhiều điều. Vợ chồng Hệ - Mạch là cặp vợ chồng đặc biệt của dòng họ Phùng. Anh chị hiếu kính với tổ tông từ những ngày đầu khởi nghiệp. Không thể kể hết được ra những khó khăn của cuộc đời anh chị lại càng không kể hết được ra sự hiếu kính vẹn toàn của anh chị với dòng họ, với các bậc danh nhân không chỉ của họ Phùng. Sau lần anh mệnh lệnh cho tôi xin nghỉ hưu để anh cấp lương Đại tá suốt đời tôi đã biết đây là con người đặc biệt. Anh chính là nhà chiến lược họ Phùng với tầm nhìn, các kế hoạch lâu dài, trước mắt, từng việc rất chuyên nghiệp theo đường hướng chỉ đạo của Trung tướng Phùng Khắc Đăng. Tuy không gặp nhau nhiều, nhưng các thành viên Ban liên lạc luôn gắn kết với nhau bằng một sợi dây đặc biệt - Trung tướng Phùng Khắc Đăng.

Hôm ấy, cũng là một buổi thanh nhàn trên Thiên Sơn Suối Ngà, Trung tướng Phùng Khắc Đăng nói với tôi:

- Có lẽ Khai phải viết một cái gì đó về cụ Phùng Hưng. Một vị vua cùng nhân dân kháng chiến mấy chục năm trời giành lại độc lập dân tộc mà sử sách ghi chép sơ lược quá. Phải có một cuốn sách về cụ. Viết theo hướng tiểu thuyết lịch sử là tốt nhất.

Anh Phùng Hệ nhìn thẳng vào tôi dõng dạc như ra lệnh:

- Giao cho chú phải viết. Bỏ hết việc lên đây viết. Cụ là vua, là Bố Cái Đại Vương, được dân coi như cha mẹ đấy. Chú không viết được là có tội.

Tôi nhìn thẳng vào hai người. Mấy năm nay, tham gia công việc dòng họ, tôi đã ý thức phải viết một cuốn sách về Đức vua Phùng Hưng nhưng chưa biết bắt đầu thế nào. Tư liệu thì quá mỏng. Cụ lại sống cách đây gần 1.300 năm. Vấn đề đánh giặc phương Bắc nhiều khúc còn nhạy cảm về chính trị. Nhưng đã đến lúc khó mấy cũng phải thực hiện.

Tôi mạnh dạn trả lời:

- Em xin nhận. Sẽ viết một cuốn tiểu thuyết lịch sử 200 trang về đức vua Phùng Hưng.

Anh Phùng Hệ lập tức nói:

- Mồm chú nói rồi nhé. Mà 200 trang mỏng lắm ông em ơi!

Trung tướng Phùng Khắc Đăng vội đỡ lời:

- Thế là tốt lắm rồi. Viết tiểu thuyết lịch sử không phải như xây nhà làm đường đâu. Khai quyết tâm chú hết sức ủng hộ. Thời hạn là một năm nhé.

Mọi người cười nói sang chuyện khác. Đến khi về nhà, đêm xuống tôi mới trằn trọc. Mình chưa viết tiểu thuyết lịch sử bao giờ. Về cụ Phùng Hưng càng khó khăn. Ngôn ngữ thời đó như thế nào? Các tướng lĩnh theo cụ khởi nghĩa là những ai? Về phía nhà Đường càng mờ mịt. Làm sao có thể lấy phim ảnh Trung Quốc về triều Đường để suy ra bối cảnh của ta ngày đó được. Cái họa xâm lăng tai hại của phương Bắc đối với nước ta quá tàn khốc. Mỗi khi giặc sang thường đốt sạch đình đền, san phẳng thành trì, đốt sách, đục bia…, những gì liên quan đến văn hóa chúng đều phá sạch, đến nỗi mỗi khi chúng ta muốn tìm hiểu về tổ tiên mình luôn gặp vô vàn khó khăn. Một sự căm hận trào lên. Tôi không sao ngủ được. Sáng sớm mai, tôi sẽ đến gặp một bậc thầy về viết tiểu thuyết lịch sử - Nhà văn Hoàng Quốc Hải để ông tư vấn và khích lệ. Nhất định không thể viết sơ sài về cụ Phùng Hưng được. Cuốn sách phải đúng là tiểu thuyết lịch sử và phải hoành tráng như sự khát khao của con cháu họ Phùng đã rừng rực cháy trong con mắt Phùng Hệ buổi chiều kia.

Trong quá trình viết tiểu thuyết lịch sử Phùng Vương tôi luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của rất nhiều người. Nhà văn Hoàng Quốc Hải luôn sát cánh động viên và coi tôi là đồng nghiệp của ông. Nhà văn nói:

- Khai đi theo con đường viết về lịch sử là đúng tố chất của Khai đấy. Chú rất mừng có một đồng nghiệp trẻ tuổi giàu khát vọng. Tuy là khẩn trương nhưng không được nôn nóng. Mấy chương vừa rồi viết có văn. Về giặc không nên mắng mỏ chúng thái quá. Sự căm giận phải được chuyển hóa vào ngòi bút nhuần nhuyễn ở bên trong chứ không phơi ra trên mặt giấy như thế được.

Trung tướng Phùng Khắc Đăng luôn dõi theo từng trang viết. Một lần ông nói:

- Phải luôn luôn tỉnh táo với ngòi bút khi viết về lịch sử. Lịch sử tuyệt đối phải khoa học, trung thực, theo đúng những gì các bậc tiền nhân đã gây dựng. Không cần thiết phải tô hồng. Càng tuyệt đối không được bôi đen, gây kích động thù oán chia rẽ. Nghìn năm cha ông ta đánh giặc phương Bắc, ngòi bút viết về các võ công của tiền nhân càng phải cẩn trọng, nghiêm minh, chính ra chính, tà ra tà. Nên nhớ nhân dân mới là thước đo lịch sử đúng đắn nhất.

Lắng nghe từ nhiều phía, tôi dồn hết tâm sức cho tiểu thuyết lịch sử Phùng Vương. Những chương đầu tiên đăng trên trang web Họ Phùng Việt Nam nhận được rất đông ý kiến bình luận, chia sẻ của các nhà văn và bạn đọc. Nhiều người cho rằng tôi đã tìm ra mạch viết. Tạp chí Văn Việt liên tiếp đăng nhiều chương liền tạo dư luận tốt. Càng viết càng say. Chữ nghĩa ở đâu cứ rủ nhau ùa đến. Dự kiến ban đầu 200 trang sau lên dần 400, 500, và khi in đạt 640 trang. Một điều khá đặc biệt, họa sĩ Lê Huy Quang khi đọc bản thảo đã phấn chấn đề nghị được vẽ tặng toàn bộ minh họa cho tiểu thuyết. Ngay như tên sách cũng khá ly kỳ, khi có giấy phép xuất bản rồi, tôi vẫn đề nghị thay đổi dù tốn kém. Một buổi sáng mùa đông tinh sương, trời lạnh cóng, khi đi xe máy qua cầu Long Biên, nhìn ra bãi giữa sông Hồng, từng chòm lau trắng phơ phất trong gió lạnh, tôi không khỏi chạnh lòng xúc động nghĩ về buổi những cánh quân các vùng miền hưởng ứng lời kêu gọi của cuộc khởi nghĩa tiến về hợp vây thành Tống Bình (Hà Nội ngày nay). Như văng vẳng tiếng ngựa hí, gươm khua. Những vầng máu của nghĩa quân nhuộm đỏ phù sa nghìn năm cho buổi thái bình. Phùng Hưng lên ngôi quân trưởng, nhân dân nối đời tôn ông là Bố Cái Đại Vương. Thế thì tên sách phải là Phùng Vương mới trang trọng và gợi tả hết những gì đã viết.

Tôi lập tức dừng xe giữa cầu. Gió đông bắc ù ụ thổi lạnh buốt. Tôi gọi điện thoại cho Trung tướng Phùng Khắc Đăng bày tỏ suy nghĩ của mình.

Không một chút ngần ngừ, giọng ông vang trong máy, át cả những cơn gió bấc:

- Chú hoàn toàn nhất trí. Tên tiểu thuyết phải là Phùng Vương. Cố gắng hoàn thành trước Tết để kịp mồng 8 tháng Giêng giỗ cụ ta thắp hương ở Đường Lâm, đồng thời tặng bà con nhân dân các nơi về dự lễ.

Tiểu thuyết lịch sử Phùng Vương được ra đời trong bối cảnh ấy.

Tác giả xin trân trọng cảm ơn nhà phê bình La Khắc Hòa đã đọc và góp ý từng chi tiết. Nhà văn Đặng Văn Sinh chỉnh lý những từ ngữ cổ. Tiến sĩ Đinh Công Vỹ thức trắng đêm phê bình, góp ý về kết cấu rất nhiệt thành. Và đặc biệt, nhà văn Hoàng Quốc Hải, Trung tướng Phùng Khắc Đăng đã góp nhiều công sức từ những trang bản thảo đầu tiên.

Ngày giỗ Đức vua mồng 8 tháng Giêng năm 2015, trong khói hương nghi ngút, tiếng chống tiếng chiêng rộn rã tứ bề, khi tiến sĩ Đinh Công Vỹ áo mão trang trọng, chân đi đôi hia thêu rồng đĩnh đạc tiến lên vái đọc chúc văn, tôi xúc động bê mâm sách còn thơm mùi mực dâng lên bệ thờ hương trầm thơm ngát. Nơi long ngai, bức tượng đức vua uy linh nhìn xuống cháu con đang thành kính tưởng vọng công đức của bậc vua hiền trải biết mấy gian lao nếm mật nằm gai cùng tướng lĩnh, nhân dân khắp vùng giành lại độc lập cho đất nước. Đó là những phút giây thiêng liêng thành kính đầy cảm xúc của một người cầm bút không thể nào quên.

*

*      *

Thời gian miên man trôi chảy, cháu con các cành nhánh họ Phùng ngày càng tìm đến nhau trong mái nhà chung dòng họ nghĩa tình. Cành nhánh nào cũng muốn tham khảo ý kiến chỉ đạo và mời Ban liên lạc tới dự những ngày lễ trọng, giỗ Tổ, chạp họ, rước bằng sắc, khởi công xây dựng nhà thờ… Ban liên lạc vốn ít người, lại ở rải rác các nơi thành ra không thể đi hết được. Thời gian này, may mắn Tiến sĩ Phùng Thảo được nghỉ hưu, vừa là người có thời gian rỗi vừa am tường công việc dòng họ nên Trung tướng Phùng Khắc Đăng luôn cử ông đi thực hiện các công việc của dòng họ. Tiến sĩ Phùng Thảo từng đảm đương các cương vị: Giám đốc Đài phát thanh truyền hình Hải Phòng; Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hải Phòng; Chánh văn phòng Ban Tuyên giáo Trung ương nên việc quen biết, giao lưu, làm việc với các cơ quan đoàn thể trên toàn quốc khá thuận lợi. Trung tướng Phùng Khắc Đăng quả là có con mắt xanh và may mắn khi có được vị Phó ban liên lạc đầy đủ tố chất để đáp ứng mọi nhiệm vụ của dòng họ như thế. Trong nhiều năm, nếu không có Tiến sĩ Phùng Thảo, hẳn nhiều việc sẽ gặp khó khăn. Âu cũng là cái duyên trời phân định cho họ Phùng một người có tâm ở đúng buổi không phải ai cũng sẵn lòng vác tù và hàng tổng như thế.

Tôi còn nhớ, giữa năm 2013, khi Hội thảo Khoa học về Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan trong đó họ Phùng nhận trọng trách thực hiện bộ sách Phùng Khắc Khoan - Hợp tuyển thơ văn công việc lút đầu cũng là lúc họ Phùng nhận được lời mời tha thiết tham gia tổ chức hội thảo Phùng Văn Cung - Nhà trí thức yêu nước tiêu biểu của Cách mạng miền Nam của Tỉnh ủy Vĩnh Long. Vĩnh Long, nơi bác sĩ Phùng Văn Cung từng sinh sống, tham gia Cách mạng, trở thành Phó Chủ tịch Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam; Phó Chủ tịch Chính phủ kiêm Bộ trưởng Bộ Nội vụ Chính phủ Lâm thời miền Nam Việt Nam; Chủ tịch Ủy ban Bảo vệ hòa bình thế giới miền Nam Việt Nam; Chủ tịch hội Hồng thập tự giải phóng, một trí thức cách mạng lừng danh từng được Bác Hồ hết sức trọng vọng đã đặt ra với Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam một trách nhiệm lớn. Trung tướng Phùng Khắc Đăng, sau khi cân nhắc đề xuất đã giao toàn bộ trách nhiệm tham gia công việc Hội thảo cho tiến sĩ Phùng Thảo, đồng thời cử tôi tham gia viết tham luận, tổ chức viết các bài báo in ấn ở phía Bắc vừa tuyên truyền vừa làm quà tặng Hội thảo ở Vĩnh Long.

Tiến sĩ Phùng Thảo, một con người đặc biệt chăm chỉ, nhất là công việc của dòng họ cũng phù hợp chuyên môn của ông. Ở ông, nổi trội một đức tính kiên cường, trước sau như một, đã nhận việc gì là thực hiện hết sức cẩn thận, bằng tất cả khả năng có thể. Tiến sĩ Phùng Thảo đã lập tức lên đường đi đến các vùng đất phương Nam, gặp gỡ các nhân chứng lịch sử, người thân trong gia đình, đồng đội, cộng sự từng công tác với bác sĩ Phùng Văn Cung để thu thập tài liệu, cũng là tiếp tục thắp lên ngọn lửa của người tri thức yêu nước.

Từng có nhiều kinh nghiệm trong tham gia chỉ đạo và tổ chức các Hội thảo Khoa học, Tiến sĩ Phùng Thảo, bằng tấm lòng và nhiệt huyết của mình, đã động viên, mời gọi được nhiều nhân sĩ trí thức, nhà báo, nhà văn nhà thơ tâm huyết đồng hành để có được Hội thảo Nhà trí thức yêu nước Phùng Văn Cung với Cách mạng miền Nam gây tiếng vang, tạo niềm tin cho giới trí thức và nhân dân Vĩnh Long. Bí thư Tỉnh ủy Đặng Thị Ngọc Thịnh đã rất xúc động khi ghi nhận đóng góp của anh em họ Phùng với Hội thảo. Họ Phùng dù thời nào, dù ở đâu, dù hoàn cảnh có ngặt nghèo khó khăn đến mấy, đều một lòng một dạ với Tổ quốc và nhân dân.

Hội thảo thành công, những khó khăn vẫn mở ra không ít. Hôm gần đây thôi, Trung tướng Phùng Khắc Đăng hỏi tôi và Tiến sĩ Phùng Thảo về tình hình sách Hội thảo Phùng Văn Cung sao chưa được thực hiện, đồng thời yêu cầu tôi in ngay bộ bản thảo để ông trực tiếp sang làm việc với Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Tôi thực hiện theo sự chỉ đạo của Trung tướng Phùng Khắc Đăng, cho in bản thảo, cử lái xe chở ông và Tiến sĩ Phùng Thảo sang làm việc với lãnh đạo Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Buổi làm việc với Phó Chủ tịch Trương Thị Ngọc Ánh diễn ra đầm ấm, vui vẻ. Phía Mặt trận ghi nhận những đóng góp lớn lao của bác sĩ Phùng Văn Cung, thành tựu của Hội thảo, công phu của họ Phùng khi tập hợp bản thảo kỷ yếu hết sức toàn diện đồng thời nói rằng sau Hội thảo đã in kỷ yếu có chọn lọc rồi vậy ta có nên làm nữa không. Hiểu ý của Phó chủ tịch Mặt trận, chúng tôi tạm biệt ra về trong lòng rối bời trăn trở.

Chúng ta có không ít việc lực bất tòng tâm.

Công việc thực hiện Kỷ yếu Hội thảo của nhà trí thức yêu nước Phùng Văn Cung một cách đầy đủ toàn diện, người từng nhiều năm đảm đương cương vị Phó Chủ tịch Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam; Phó Chủ tịch Chính phủ kiêm Bộ trưởng Bộ Nội vụ Chính phủ Lâm thời miền Nam Việt Nam lẽ ra phải được thực hiện từ lâu, ngay sau hội thảo, do những cơ quan đoàn thể có trách nhiệm tiến hành chứ không phải để trên bốn năm (5/2013-7/2017) mà khi nhắc đến chúng ta lại lúng túng trước nguồn kinh phí cỏn con như thế.

Nhưng cuộc đời không ít lúc việc không đáng có vẫn diễn ra.

Trên đường trở về, một vị tướng, một vị tiến sĩ không khỏi trầm ngâm, ngẫm ngợi, vân vi và dẫn đến quyết định phải thực hiện bằng được tập kỷ yếu một cách trang trọng, mau chóng, trung thực, đúng như những đóng góp quý báu của bác sĩ Phùng Văn Cung với nhân dân và Tổ quốc. Trong thời đại Hồ Chí Minh, những việc đáng làm, dòng họ Phùng nhất định sẽ thực hiện.

Nắm bắt được tinh thần chỉ đạo ấy, tôi lập tức khởi động lại việc thực hiện cuốn sách Phùng Văn Cung - Thân thế, cuộc đời và sự nghiệp. Khi đọc lại toàn bộ tham luận, tôi đề xuất phải mời thêm một số giáo sư, tiến sĩ ở miền Bắc viết về ông sẽ đa dạng, phong phú, sâu sắc và toàn diện hơn. Trung tướng Phùng Khắc Đăng nhất trí, yêu cầu tôi trao đổi văn bản, tư liệu và đến làm việc trực tiếp với từng người. Cuốn kỷ yếu đang được tiến hành hết sức khẩn trương. Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Vĩnh Long nhiệt thành cung cấp thêm nhiều tư liệu, hình ảnh, nhất là những tấm ảnh đen trắng quý thời bác sĩ Phùng Văn Cung tham gia chỉ đạo Cách mạng miền Nam ở chiến khu.

Cuốn sách đã được thực hiện trong năm 2017 một cách trang trọng, công phu, xứng đáng với vị bác sĩ có công với nước.

Tiến sĩ, bác sĩ, Anh hùng LLVTND Lê Thị Kim Hà, con dâu của Bác sĩ Phùng Văn Cung rất cảm động khi đón nhận tập sách về thân thế, cuộc đời và sự nghiệp của người vừa là cha vừa là đồng nghiệp của mình.

*

*      *

Có một thực tế, chắc chắn từ rất lâu rồi, Trung tướng Phùng Khắc Đăng rất ưa thích đi điền dã. Các cuộc đi điền dã do anh em tổ chức theo nguyện vọng của các nhà nghiên cứu lịch sử, nhà văn, nhà thơ về họ Phùng ông thường xuyên có mặt. Có cuộc đi xa dài ngày, có cuộc đi gần chỉ trong ngày ông thường tham gia, nhiều khi còn là hướng dẫn viên rất tận tình. Vốn thông thuộc nhiều di tích lịch sử, đặc biệt các nơi đình đền liên quan tới dòng họ Phùng như: Lăng vua Phùng Hưng ở Đường Lâm; Đền thờ, ngôi mộ Phùng Khắc Khoan ở Phùng Xá - Thạch Thất; Đình Triều Khúc nơi nghĩa quân Phùng Hưng hội quân phá giặc; Đình thờ Quảng Bá; Khu di tích Đền Cao - Ba Vì… mỗi khi cùng đoàn đi điền dã, Trung tướng Phùng Khắc Đăng đều tận tình cung cấp, trao đổi mọi nguồn thông tin kịp thời, bổ ích. Trong suốt hành trình chuyến đi, ông và thành viên trong đoàn thường họp bàn các công việc mà họ Phùng đã, đang và sẽ tiến hành cũng là để tranh thủ ý kiến, trăn trở của nhân sĩ trí thức với họ Phùng. Mỗi khi được đi cùng, tôi luôn coi đó là cuộc học tập, trau dồi kiến thức lịch sử, văn hóa, ứng xử vốn còn mỏng mảnh của minh, đồng thời không ngớt đặt ra những câu hỏi phản biện với các bậc đa đề ở trên xe.

Chính từ những cuộc điền dã như thế, việc tiến hành tổ chức Hội thảo Khoa học Phùng Tá Chu - Thân thế, cuộc đời và sự nghiệp đã được manh nha và khẩn trương tiến hành với sự phối hợp toàn diện của Ban liên lạc họ Phùng Việt Nam với Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Ủy ban nhân dân huyện Ba Vì.

Từ những cuộc đi điền dã ấy, các nhà văn Hoàng Quốc Hải, Đặng Văn Sinh, Vũ Bình Lục, Tiến sĩ Đinh Công Vỹ, Phạm Minh Đức, Nguyễn Văn Sơn trăn trở và có ý kiến đề xuất với Ban liên lạc họ Phùng cần thiết phải có một Hội thảo Khoa học về cụ Phùng Tá Chu. Tiến sĩ Đinh Công Vỹ nói với Trung tướng Phùng Khắc Đăng:

- Không thể không tiến hành Hội thảo về cụ Phùng Tá Chu được, lịch sử còn chưa đánh giá hết công trạng của cụ. Hậu duệ họ Phùng nên khởi xướng việc này, để lâu, nguồn tư liệu mai một đi sẽ rất khó khăn.

Nhà văn Hoàng Quốc Hải đĩnh đạc nói:

- Thái phó Phùng Tá Chu là một nhân vật lịch sử đặc biệt. Cách đánh giá của các sử gia phong kiến còn nhiều chỗ thiếu công tâm. Nhất định lớp trí thức hậu bối chúng ta hôm nay phải tường minh những đóng góp lớn lao của cụ.

Lời các trí thức tâm huyết với họ Phùng luôn văng vẳng bên tai. Hôm Trung tướng Phùng Khắc Đăng cùng đoàn thắp hương ở Đền Cao, nơi có ngôi mộ cổ cụ Phùng Tá Chu cháu con nối đời hương khói, tôi thấy ông lặng lẽ quan sát cánh đồng phía trước, mênh mang đồng lúa, cỏ cây đan xen, khu đầm lớn tiếp giáp cánh đồng, làng mạc khói chiều bảng lảng. Mộ quan Thái phó bình dị, ẩn tàng nơi vạt đất đá ong còn như ẩn chứa trăm điều muốn nói với hậu nhân.

Thuận theo lịch sử, năm 1225, họ Trần kế tiếp họ Lý làm chủ ngôi nước. Bây giờ nói thì đơn giản thế chứ khi ấy muôn dân đã và đang máu chảy đầu rơi từ kinh đô đến nơi thôn cùng xóm vắng rồi. Ngay từ trước khi Lý Cao Tông mất, các thế lực quần hùng đã mạnh ai nấy cát cứ suốt ngày động binh chém giết lẫn nhau. Trong triều, triều thần năm bè bảy mối kẻ nào cũng lăm le kết giao với các ông tướng, các đầu lĩnh, đầu mục để động tí khởi binh hỏi tội lẫn nhau, bức vua hại dân không sao kể xiết. Lý Cao Tông chết trong triều đình hỗn loạn. Khi chết thân còn chưa lạnh, các cháu vua đã bị chính thái hậu dìm chết xuống giếng rồi sai vớt thây để ở cửa cung nhằm dọa quần thần khiến viên quan Trịnh Đạo liều chết khóc rất ai oán: “Tiên quân đi đâu mà khiến cho con cháu như thế ư”. Trẻ con hát khúc đồng dao: Cao Tông táng vị tất/ Tam thi tích vi nhất (Tang Cao Tông chửa đoạn/ Ba thây đã chất lên).

Nhà Lý, sau khi Lý Huệ Tông lên ngôi ngày càng đổ gãy có ngọn nguồn của nó.

Triều chính như thế. Lòng người như thế. Bốn phía các thế lực cát cứ chỉ lăm le xưng vương thử hỏi lúc rối ren đó không có các yếu nhân họ Trần đồng thời cũng là rường cột của Lý triều chèo chống liệu thiên hạ có đại loạn không? Muôn dân có tắm trong biển máu không? Và, ai là người đã vạch ra những kế sách, phương lược cao cường, thâm hậu để họ Trần giành lấy ngôi nước từ họ Lý.

Người đó phải là một chính trị gia đại tài.

Người đó không ai khác chính là Thái phó Phùng Tá Chu.

Đương nhiên một cây làm chẳng nên non. Thái phó Phùng Tá Chu dù tài năng dời sông lấp biển cũng chẳng thể một tay che trời mà thay đổi ngôi nước được như thế. Nhưng cái tài, đặc biệt là tầm nhìn của Phùng Tá Chu không phải tầm thường. Không phải ngẫu nhiên mà một hôm, mùa đông, tháng chạp, Lý Huệ Tông vời Phùng Tá Chu đến dụ rằng: “Trẫm vì thất đức, chịu tội với trời, không có người kế tự, phải truyền ngôi cho con gái, lấy một âm mà chế ngự cả một bầy dương, nếu chúng không theo thì tất phải ăn năn. Cứ như Trẫm thấy, không gì bằng bắt chước Đường Nghiêu ngày xưa, noi theo Nhân tổ mới rồi, chọn người hiền mà trao ngôi cho. Nay Trẫm thấy con của Thái úy Trần Thừa có đứa con trai thứ là Mỗ (tức Trần Cảnh) tuổi tuy còn bé, nhưng tướng mạo phi thường, tất có thể cứu đời, yên dân, nên Trẫm muốn lấy làm con, để làm chủ xã tắc, mà lấy Chiêu vương (Chiêu Hoàng) gả cho. Lũ khanh hãy vì trẫm mà nói giùm với Thái úy”.

Nói ra lời gan ruột này với người thầy dạy học con gái mình là Lý Chiêu Hoàng, chúng ta càng thấy được bối cảnh chính trị bấy giờ của nhà Lý đã ở thế tuyệt lộ. Cũng đáng khen thay Lý Huệ Tông, nhiều người vẫn cho ông là lú lẫn, hậu thế nguyền rủa ông là đánh mất cơ nghiệp của tổ tiên nhưng ta đã nhận ra vẻ đẹp của ông chính từ sự hy sinh vô bờ bến ấy. Càng khâm phục thay Thái phó Phùng Tá Chu, trước những lời lẽ gan ruột của vua  đương triều ấy đã hết sức dũng cảm, khí phách, đặt lợi ích của dân tộc, của nhân dân Đại Việt lên trên danh dự và nhân phẩm của mình, vạch ra những bước đi táo bạo, đúng đắn, cương quyết, để kế tiếp đó, Đại Việt ta có một triều đại nhà Trần rực rỡ võ công trong sử vàng dân tộc Việt Nam.

Không phải ngẫu nhiên lịch sử chọn Thái phó Phùng Tá Chu soạn chiếu và tuyên chiếu Lý Huệ Tông nhường ngôi cho Lý Chiêu Hoàng, tiếp đó là Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh. Điều đặc biệt này chỉ xảy ra một lần trong lịch sử Việt Nam cũng là chỗ tốn giấy mực nhất của không chỉ các sử gia mà cả hậu thế sau này. Người khen thì khen quá. Kẻ chê như xúc đất đổ đi nhưng xem ra lịch sử có sự vi diệu của nó. Cho dù con người góp phần làm ra lịch sử nhưng sự cao minh của lịch sử nhiều khúc con người không thể hiểu được, càng không thể làm chủ, càng không do đám đông phán xét mà thành. Lịch sử trao vai trò thực hiện cho ai lập tức người đó trở thành một phần lịch sử. Tại sao Lý Huệ Tông không dụ bảo người khác ngoài quan Thái phó? Tại sao các yếu nhân họ Trần không sử dụng bạo lực cung đình để quét đi triều Lý đã mục ruỗng? Không ít đại thần triều Lý có vai vế, có thực lực hơn Phùng Tá Chu tại sao cứ phải là họ Phùng soạn chiếu và tuyên chiếu? Những câu hỏi nối nhau trùng trùng đã gần 800 năm. Núi vẫn trơ gan cùng tuế nguyệt. Sông vẫn chảy dưới trời. Cây vẫn xanh miên man trên mặt đất. Đại Việt, nay là Việt Nam trải bao binh biến, thăng trầm giờ đã là một đất nước trên 90 triệu dân sánh vai cùng bốn biển, năm châu chính là câu trả lời thường hằng nhất. Trước ngôi mộ Thái phó Phùng Tá Chu nơi Đền Cao - Tây Đằng - Ba Vì - Hà Nội, những hậu nhân đầu xanh xen đầu bạc kính cẩn cúi trước bậc tiền nhân giờ không biết đang phiêu du ở cõi nào. Mây trắng phơ phất bay trên đỉnh Ba Vì. Phía xa kia, dòng sông Hồng thiêm thiếp chảy. Những hậu nhân nhìn sâu vào ngôi mộ giản dị ẩn tàng dưới lớp đá ong phơi sương nắng đã ngót tám trăm năm. Khói hương mỏng mảnh và thanh thản như lòng người đang nhìn vào chính mình, tự ngẫm ngợi hóa ra các bậc tiên hiền thảy đều không ưa màng danh lợi mà chỉ đăm đắm giúp đời, giúp dân, giúp nước.

Các sử gia thời phong kiến, do mang nặng tư tưởng trung quân tôi trung không thờ hai chúa nên khi biên chép các sự kiện liên quan đến Thái phó Phùng Tá Chu đã có người tỏ ra quá thiên kiến, hạn hẹp, giáo điều, khiến người đời sau không khỏi phân vân.

Người thứ nhất là Ngô Sĩ Liên(1400 - 1497) viết trong Đại Việt sử ký toàn thư (1479):

Giáp Thân[Kiến Gia] năm thứ 14 [1224], (Từ tháng 10 về sau là niên hiệu của Chiêu Hoàng Thiên Chương Hữu Đạo năm thứ 1; Tống Gia Định năm thứ 17). Mùa đông, tháng 10, [Lý Huệ Tông] xuống chiếu lập công chúa Chiêu Thánh làm Hoàng thái tử để truyền ngôi cho. Vua xuất gia ở chùa Chân Giáo trong đại nội. Chiêu Thánh lên ngôi, đổi niên hiệu là Thiên Chương Hữu Đạo năm thứ 1, tôn hiệu là Chiêu [32a] Hoàng.

Sử thần Ngô Sĩ Liên nói: Đạo trời có khi thường có khi biến. Thánh nhân phối với trời đất, giúp việc hoá dục thì có đạo xử trí lúc biến mà vẫn không mất phép thường. Như Đan Chu con vua Nghiêu là kẻ bất tiếu, thì vua Nghiêu tiến vua Thuấn với trời, mà thiên hạ thịnh trị. Thương Quân con vua Thuấn là kẻ bất tiếu không thể truyền ngôi, thì vua Thuấn tiến vua Vũ với trời, mà xã tắc được yên, đều là xử trí lúc biến mà không mất phép thường cả. Đời sau chỉ truyền ngôi cho con mà không truyền ngôi cho người hiền, vì là không có người nào được như Thuấn và Vũ. Nếu không may mà không có con thì chọn con của người tông thất nuôi làm con mình để nối giữ nghiệp lớn, đó cũng là một cách xử trí trong lúc biến vậy. Lý Nhân Tông đã làm như thế rồi, Huệ Tông sao không xét việc cũ mà làm theo, lại để [32b] đến sau lúc tật bệnh mới lập con gái mà truyền ngôi cho, thế có phải lẽ không? Các quan bấy giờ không ai nghĩ gì đến xã tắc, để cho Phùng Tá Chu viện dẫn việc Lữ Hậu và Vũ Hậu làm cớ mà thành ra việc Chiêu Hoàng nhường ngôi cho họ Trần, ấy là người có tội với họ Lý.

Người thứ hai là Ngô Thì Sĩ(1726 - 1780) viết trong Việt sử tiêu án (1775):

Vua [Trần Thái Tông] phong cho Phùng Tá Chu là Hưng Nhân vương, Phạm Kính Ân làm quan Nội hầu. Hai người này đều là cựu thần nhà Lý, nhất đán đổi chủ, cam làm ưng khuyển, ý tất lũ ấy đều là thân thuộc họ ngoại nhà Trần, cũng là một phường với Trung Từ, Tự Khánh, cho nên thủy chung vẫn được tin yêu, ân thưởng hơn người khác. Nhà Lý mất, nhà Trần lên, vẫn là sở nguyện của những kẻ ấy, đâu còn đem lễ nhượng mà trách kẻ ăn trộm bao giờ?

Đọc vào thì thấy hai sử gia họ Ngô cách nhau trên dưới ba trăm năm này xét việc Phùng Tá Chu giúp cho họ Trần lấy thiên hạ từ họ Lý đều theo ý hệ Nho giáo. Họ coi đó là việc làm bất trung (“trung thần bất sự nhị quân”), nên không thể chấp nhận được. Mà lời lẽ của sử gia Ngô đời sau còn nặng nề gay gắt hơn của họ Ngô đời trước.

Từ ngọn nguồn lịch sử, từ sâu thẳm trái tim, từ tư duy khoa học lịch sử, từ sự phát triển tất yếu của nhân loại tiến bộ, dứt khoát phải tường minh những đóng góp toàn diện, khác biệt trong một bước ngoặt lịch sử lớn, cuộc chuyển động, chuyển giao quyền lực giữa hai vương triều Lý - Trần mà Thái phó Phùng Tá Chu là một trong những người giữ vai trò then chốt, quyết định. Trên tinh thần ấy, Trung tướng Phùng Khắc Đăng cùng Ban liên lạc, các nhân sĩ trí thức đồng lòng quyết tâm thực hiện tổ chức Hội thảo Khoa học Phùng Tá Chu - Thân thế, cuộc đời và sự nghiệp. Đây cũng là bước phát triển mới, khẳng định hướng đi đúng đắn của các thế hệ con cháu họ Phùng.

Trung tướng Phùng Khắc Đăng trao đổi thống nhất với Hội khoa học lịch sử Việt Nam, Ủy ban nhân dân huyện Ba Vì đồng thời giao cho tôi và Tiến sĩ Phùng Thảo tiến hành làm việc trực tiếp nhiều lần với nhà sử học Dương Trung Quốc, các thành viên trong Hội khoa học lịch sử, các cụ cao niên họ Phùng nhánh Tây Đằng, Chu Minh - Ba Vì, nơi vừa là cội nguồn vừa là nơi an nghỉ của Thái phó lưỡng triều Phùng Tá Chu. Nhà giáo Nguyễn Quang Bình, đại diện nhánh họ Phùng Tây Đằng cung cấp rất nhiều tư liệu quý. Đoàn điền dã còn đi nhiều vùng lân cận dọc hai bên sông Hồng, nơi sinh sống, cư trú của các cành nhánh họ Phùng mà phả tộc ghi lại thuộc con cháu của cụ. Đặc biệt, Tiến sĩ Phùng Quốc Hiển - Phó Chủ tịch Quốc hội (khi đó là Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách Quốc hội) rất nhiệt tình đi cùng đoàn điền dã. Hiếm có được tấm lòng thảo thơm với tiền nhân đến thế. Đi về các vùng quê, Tiến sĩ Phùng Quốc Hiển luôn chấp hành kỷ luật của đoàn công tác, lặng lẽ đến với đình đền, các cụ cao niên, anh chị em dòng tộc mà rất nhiều người không hề biết tiến sĩ là cán bộ cao cấp của Quốc hội.

Đó cũng là một vẻ đẹp của con cháu họ Phùng.

Trung tướng Phùng Khắc Đăng chỉ đạo muốn hội thảo thành công, các tham luận vừa phải khoa học, trên tinh thần lịch sử, trên tinh thần xây dựng những giá trị cốt lõi về thân thế sự nghiệp của danh nhân. Ông luôn nhắc anh em phải cẩn trọng và tôn trọng lịch sử. Các phản biện lịch sử phải trên tinh thần khoa học và tiến bộ. Tuyệt đối không được áp đặt, tranh công đổ lỗi, càng tuyệt đối không được làm sai lạc lịch sử.

Các nhà khoa học, các nhân sĩ trí thức tiêu biểu như nhà sử học Dương Trung Quốc, Giáo sư Phạm Quang Long, Phó giáo sư Nguyễn Hữu Sơn, Phó giáo sư Nguyễn Thanh Tú, Tiến sĩ Phạm Minh Đức, Nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên, Nhà văn Hoàng Quốc Hải, Tiến sĩ Đinh Công Vỹ, Nhà văn Đặng Văn Sinh, Nhà nghiên cứu Vũ Bình Lục, Nhà nghiên cứu Đào Tam Tỉnh, Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Sơn, Nhà nghiên cứu Phạm Minh Quân, Nhà nghiên cứu Hồ Mạnh Hà, Nhà giáo Phùng Quang Bình… luôn phấn chấn, hết sức hết lòng trong công việc.

Các đoàn điền dã nhiều lần đi Thái Bình, nơi có miếu thờ Phùng Tá Chu; đi Nghệ An, nơi cụ được vua Trần cử đi trấn nhậm nơi phên dậu; về Nam Định, Ninh Bình, nơi cụ được cử tiến hành khảo sát, xây dựng các hành cung để sau này thuận tiện việc chống giặc Nguyên - Mông. Càng đi, càng tìm hiểu, càng thấy được tầm vóc lớn lao, khác thường của Thái phó lưỡng triều. Vẻ đẹp toàn diện của Thái phó Phùng Tá Chu dần dần hiện lên khiến mọi người không khỏi trầm trồ thán phục. Những vỉa tầng lịch sử tưởng đã ngủ quên, yên phận trên giá sách, trong những định kiến hạn hẹp của người đời đã được mở ra mênh mang, được trả lại những giá trị đích thực của nó.

Trung tướng Phùng Khắc Đăng là người trực tiếp đọc duyệt từng tham luận. Trước đó, ông luôn gợi mở, đặt vấn đề, bàn bạc, chia sẻ với mỗi tác giả nên các tham luận đã tránh được sự trùng lặp, sáo mòn, đơn điệu, khô cứng. Như được khuyến khích từ tinh thần làm việc của ông, các tác giả đều như đã vượt lên chính mình, tham chiếu và soi rọi các nguồn tư liệu để đưa vào bài viết thêm mới mẻ, tươi tắn đầy sức sống. Hiếm có người làm việc cụ thể, cẩn thận, tôn trọng đến cùng các ý kiến khác biệt trên tinh thần khoa học lịch sử để có được tiền đề vững trãi cho một cuộc hội thảo khoa học lớn.

Hội thảo khoa học lịch sử Phùng Tá Chu - Thân thế, cuộc đời và sự nghiệp thành công, gây tiếng vang lớn trong giới học thuật, đặc biệt là giới sử học có được chính từ nền tảng vững chắc, cầu thị, khiêm tốn, biết lắng nghe của con cháu họ Phùng.

Âu cũng là trời đất, tổ tiên phù hộ độ trì con cháu vậy.

*

*     *

Trong khoảng gần chục năm, được làm việc cùng Trung tướng Phùng Khắc Đăng, tôi nhận thấy những lý lẽ riêng và hiểu được tại sao người đời luôn trân trọng vị tướng họ Phùng. Không chỉ là sự sâu sát, mực thước, kỹ lưỡng trong công việc. Càng không phải là sự hàm ơn, hiếu nghĩa của mọi người ở các cương vị có liên quan. Dù không dễ gọi được tên sự việc mà mọi người dành tặng khi suy nghĩ, làm việc, bàn bạc về ông, nhưng chắc chắn một điều là từ những gì ông hành xử với đời, với người, trong thẳm sâu nhận thức của mọi người đã mặc nhiên coi ông như một bậc cha chú đáng kính, như người anh người chị thảo hiền, người bạn thiết thân để có thể tự nhiên bộc bạch tấm lòng mình, kể cả những gì khó sẻ chia nhất cũng có thể hoàn toàn chia sẻ. Năm tháng thời gian trôi chảy, những sôi động, thậm chí áp lực cuộc sống ngày càng đè nặng lên đôi vai mỗi chúng ta càng cảm thấy có được một con người đáng tin cậy và biết sẻ chia như Trung tướng Phùng Khắc Đăng là quý đến nhường nào. Không riêng gì công việc của dòng họ mà trong khuôn khổ bài viết này đề cập đến, những việc khác nữa, những việc chính yếu mà Trung tướng Phùng Khắc Đăng đã suốt đời dành trọn vẹn tâm huyết và tài năng, bao gồm cả máu của mình thực hiện đã gửi đi thông điệp lớn của người lính cụ Hồ mang quân hàm tướng lĩnh sẽ được gửi đến bạn đọc trong một dịp khác.

Sau đây là một số hình ảnh:

 

Họ Phùng Việt Nam